Αντιοξειδωτικά και Σακχαρώδης Διαβήτης
Με τον όρο οξειδωτικό stress ορίζεται η διαταραχή της ισορροπίας μεταξύ της παραγωγής δραστικών μορφών οξυγόνου (Reactive Oxygen Species, ROS) και της ικανότητας ενός βιολογικού συστήματος να αδρανοποιεί τα τοξικά αυτά μόρια και να διορθώνει τις βλάβες που προκαλούν. Οι ROS βλάπτουν όλα τα συστατικά του κυττάρου, συμπεριλαμβανομένων των πρωτεϊνών, των λιπιδίων και του DNA. Παραδείγματα καταστάσεων που αυξάνουν την πα-
ραγωγή ROS στο σώμα επάγοντας το οξειδωτικό stress είναι οι φλεγμονές και εξωτερικοί παράγοντες, όπως η ρύπανση των μεγαλουπόλεων, η έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία και η νικοτίνη. Το οξειδωτικό stress έχει συσχετιστεί με καρδιαγγειακές και αναπνευστικές παθήσεις, καρκίνο και νόσο του Parkinson. Ο σακχαρώδης διαβήτης (ΣΔ) είναι μια χρόνια μεταβολική διαταραχή, που χαρακτηρίζεται από αυξημένα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα λόγω προβληματικής έκκρισης ινσουλίνης από τα β-κύτταρα του παγκρέατος και/ή αυξημένης αντίστασης στη δράση της. Το οξειδωτικό stress διαδραματίζει πρωτεύοντα ρόλο στην παθογένεση του ΣΔ. Η εμμένουσα υπεργλυκαιμία και η αύξηση των τελικών προϊόντων προηγμένης γλυκοζυλίωσης (AGEs) ενισχύουν την παραγωγή ROS. Οι τελευταίες εμπλέκονται στη γένεση και στην επιδείνωση διαβητικών επιπλοκών, όπως η αμφιβληστροειδοπάθεια και η νεφροπάθεια. Ως αντιοξειδωτικά ορίζουμε τις ουσίες που μπορούν να αποτρέψουν ή να επιβραδύνουν τις βλάβες του οξειδωτικού stress στα κύτταρα. Τα αντιοξειδωτικά βοηθούν στην εξουδετέρωση των ROS, ενισχύοντας, σε θεωρητικό τουλάχιστον επίπεδο, τη συνολική υγεία. Tα αντιοξειδωτικά απαντώνται στη φύση (λαχανικά, φρούτα) ή μπορούν να
συντεθούν συνθετικά (φάρμακα). Περαιτέρω ταξινόμηση γίνεται με βάση τη δράση τους (ενζυματική ή μη ενζυματική). Tα αντιοξειδωτικά περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα από βιταμίνες, μικρά μόρια και ιχνοστοιχεία, όπως τη γλουταθειόνη (GSH), τη βιταμίνη Ε , το συνένζυμο Q10, τη βιταμίνη C (ασκορβικό οξύ), το α-λιποϊκό οξύ και τη Ν-ακετυλοκυστεΐνη (NAC). Διάφορα αντιοξειδωτικά έχουν μελετηθεί ως προς τον ευεργετικό ρόλο τους στην εξέλιξη του ΣΔ. Έχει προταθεί ότι τα εξωγενώς χορηγούμενα αντιοξειδωτικά, που λαμβάνονται με τη διατροφή ή ως θεραπεία, μπορούν να αντισταθμίσουν τα χαμηλά επίπεδα αντιοξειδωτικών, που συχνά παρατηρούνται σε ασθενείς με προδιαβήτη ή ΣΔ τύπου 2 (ΣΔ2). Αν και έχουν διεξαχθεί αρκετές μελέτες για τη συνεισφορά των αντιοξειδωτικών ουσιών στη θεραπεία του ΣΔ, τα αποτελέσματα δε συμφωνούν μεταξύ τους. Έχει προταθεί ότι το α-λιποϊκό οξύ μπορεί να αναδιανείμει τους GLUT-1 και GLUT-4 μεταφορείς γλυκόζης, αυξάνοντας την πρόσληψη γλυκόζης από τα κύτταρα και την ευαισθησία στην ινσουλίνη κατά 25%. Προ-κλινικές μελέτες έχουν αναδείξει τις αντιδιαβητικές ιδιότητες του εκχυλίσματος πράσινου τσαγιού, πιθανόν λόγω της αντιοξειδωτικής του δράσης. Ωστόσο, οι κλινικές μελέτες έδωσαν αντικρουόμενα αποτελέσματα. Μία πρόσφατη μετα-ανάλυση τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών για την αξιολόγηση της επίδρασης του πράσινου τσαγιού στους βιοδείκτες του οξειδωτικού stress σε ασθενείς με ΣΔ2 δεν έδειξε ότι το πράσινο τσάι μπορεί να μειώσει το οξειδωτικό stress σε ασθενείς με ΣΔ. Ωστόσο, στη συγκεκριμένη μεταανάλυση είχαν αξιολογηθεί μόνο η μαλονδεαλδεύδη (malondealdehyde, MDA) και η συνολική αντιοξειδωτική ικανότητα (total antioxidant capacity, TAC),
ως παράμετροι του οξειδωτικού stress. Τα προβιοτικά (ζωντανοί μικροοργανισμοί που, όταν καταναλώνονται, βελτιώνουν τη χλωρίδα του εντέρου) εμφανίζουν αντιοξειδωτική δράση. Συστηματικές ανασκοπήσεις και μετααναλύσεις έχουν αποκαλύψει τις ευεργετικές επιδράσεις των προβιοτικών στα επίπεδα της γλυκόζης και στην ευαισθησία στην ινσουλίνη σε ασθενείς με ΣΔ2. Συνοπτικά, τα προβιοτικά μπορεί να βελτιώσουν τον έλεγχο της γλυκόζης, εν μέρει μέσω της ρύθμισης του οξειδωτικού stress. Σε κάθε περίπτωση, η επιλογή των αντιοξειδωτικών, η μορφή/ δοσολογία με την οποία αυτά λαμβάνονται, τα χαρακτηριστικά των ασθενών και η χρονική διάρκεια των παρεμβάσεων ποικίλλουν σημαντικά. Ίσως είναι αυτή η ποικιλομορφία που αντικατοπτρίζεται στα αντικρουόμενα αποτελέσματα των κλινικών μελετών αξιολόγησης των αντιοξειδωτικών ως θεραπευτικών μέσων στον ΣΔ. Oι αντιοξειδωτικές θεραπείες που έχουν προταθεί για τους ασθενείς με ΣΔ είναι οι βιταμίνες C και E και το α-λιποϊκό οξύ. Μελετώνται επίσης συνδυασμοί αντιοξειδωτικών: μια παρέμβαση που θα έχει ως στόχο τόσο την υπεργλυκαιμία, όσο και το οξειδωτικό stress θα αποτελούσε θεωρητικά την ιδανική θεραπευτική παρέμβαση στον ΣΔ. Η καλύτερη γνώση των μηχανισμών που εμπλέκουν το οξειδωτικό stress στην παθογένεση του ΣΔ και καλά σχεδιασμένες τυχαιοποιημένες κλινικές δοκιμές θα δώσουν απαντήσεις και θα προσφέρουν περισσότερες θεραπευτικές επιλογές στην αντιμετώπιση του ΣΔ.
