Η διαβητική κετοξέωση (ΔΚΟ) αποτελεί μια κλασική και συχνή επιπλοκή του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 (ΣΔ1). Συγκεκριμένα, από μια μελέτη μιας ομάδας 6.000 ενήλικων ασθενών με ΣΔ1 βρέθηκε ότι 5% των ασθενών, ανέφεραν ένα ή περισσότερα επεισόδια ΔΚΟ στη διάρκεια των τελευταίων 12 μηνών. Η ΔΚΟ προκαλείται συνήθως σε καταστάσεις stress όπου οι αυξημένες ανάγκες του οργανισμού δεν καλύπτονται από τα επίπεδα ινσουλίνης. Ως εκ τούτου, ο οργανισμός προσπαθεί να καλύψει τις ενεργειακές του ανάγκες μέσω της καύσης των λιπών (λιπόλυση) που οδηγεί στην παραγωγή κετοσωμάτων. Τα μόρια αυτά λόγω του ηλεκτρικού τους φορτίου και του μεγάλου τους μοριακού βάρους προκαλούν δυσμενείς επιδράσεις στον μεταβολισμό, μαζί με τα αυξημένα επίπεδα γλυκόζης.

Η ΔΚΟ ορίζεται από την ταυτόχρονη παρουσία υπεργλυκαιμίας (> 250 mg/dL), τα αυξημένα επίπεδα κετονών στο αίμα και την αύξηση του χάσματος ανιόντων και οφείλεται στη συνύπαρξη υψηλών τιμών σακχάρου με ταυτόχρονη έλλειψη ινσουλίνης. Ο συνδυασμός αυτός επιτείνει τη λιπόλυση για την παραγωγή ενέργειας στον οργανισμό αφού η γλυκόζη δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τα κύτταρα. Ως εκ τούτου παράγονται κετοσώματα, τα οποία αλλάζουν την οξύτητα του αίματος (pH) με αποτέλεσμα να εμφανίζεται μεταβολική οξέωση, και ο μεταβολισμός οδηγείται σε ένα φαύλο κύκλο, μια κατάσταση ιδιαίτερα επικίνδυνη για τη ζωή των ασθενών που απαιτεί άμεση διακομιδή σε νοσοκομείο. Πλην όμως, με την ενυδάτωση και τη χορήγηση ινσουλίνης ο ασθενής επανέρχεται άμεσα, δίχως απώτερες επιπλοκές.

Πέραν της κλασικής ΔΚΟ, υπάρχει και μια παρόμοια οντότητα η ευγλυκαιμική ΔΚΟ (ευΔΚΟ) που ορίζεται ως ΔΚΟ χωρίς σοβαρού βαθμού υπεργλυκαιμία και παρατηρείται τόσο σε ΣΔ τύπου 1 όσο και σε ΣΔ τύπου 2. Συγκεκριμένα, στην τυπική ΔΚΟ χρειάζεται ο συνδυασμός μεγάλων αναγκών σε ινσουλίνη καθώς και σημαντικού βαθμού αντίσταση στην ινσουλίνη για την ανάπτυξή της. Αν όμως ο οργανισμός έχει σταθερή απώλεια γλυκόζης λόγω αυξημένης νεφρικής αποβολής, τότε ο μηχανισμός της ΔΚΟ μπορεί να πυροδοτηθεί σε σημαντικά χαμηλότερες συγκεντρώσεις γλυκόζης. Πράγματι με την ευρεία χρήση μιας νέας φαρμακευτικής κατηγορίας, τους αναστολείς συμμεταφορέων νατρίου γλυκόζης (SGLT2), έχει παρατηρηθεί ικανός αριθμός περιπτώσεων ευΔΚΟ τόσο σε ασθενείς με ΣΔ1 όσο και με ΣΔ2.

Τα φάρμακα αυτά είναι πολύ αποτελεσματικά στη ρύθμιση του ΣΔ και έχουν εγκριθεί από 8ετίας στον ΣΔ2 και πρόσφατα στον ΣΔ1. Συγκεκριμένα, ελαττώνουν τα επίπεδα της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαίρινης πέριξ του 1%, μέσω της αποβολής γλυκόζης από τους νεφρούς, δίχως όμως να προκαλούν υπογλυκαιμίες. Επιπλέον, έχουν θετική επίδραση στην απώλεια σωματικού βάρους και τη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης. Πέραν όμως αυτών των πλειοτροπικών δράσεων, πρόσφατα βρέθηκε ότι τα φάρμακα αυτής της κατηγορίας προλαμβάνουν την εξέλιξη των καρδιαγγειακών επιπλοκών και την πτώση της νεφρικής λειτουργίας στους διαβητικούς ασθενείς. Ως εκ τούτου η χρήση των φαρμάκων αυτής της κατηγορίας, διαρκώς θα αυξάνει. Στη χώρα μας κυκλοφορούν τρεις ουσίες της θεραπευτικής κατηγορίας SGLT2, η καναγλιφλοζίνη, η νταπαγλιφλοζίνη και η εμπαγλιφλοζίνη.

Οι αναστολείς SGLT-2 εμποδίζουν την επαναρρόφηση του 30-50% της γλυκόζης που διηθείται από τα νεφρά. Η χαμηλότερη γλυκόζη αίματος προκαλεί μείωση της κυκλοφορούσας ινσουλίνης και αύξηση της συγκέντρωσης γλυκαγόνης, μιας ορμόνης που επάγει τη λιπόλυση και την απελευθέρωση ελεύθερων λιπαρών οξέων και γλυκερόλης από το ήπαρ, όταν οι συγκεντρώσεις ινσουλίνης είναι χαμηλές. Τα επίπεδα ινσουλίνης είναι χαμηλά σε ασθενείς με ΣΔ1 που υποθεραπεύονται, σε ασθενείς με ΣΔ2 υπό βασική ινσουλίνη που παραλείπουν τη δόση τους ή σε ασθενείς με ΣΔ2 που βρίσκονται σε στρεσογόνα κατάσταση (π.χ. πυρετός, λοίμωξη, έντονη άσκηση, χειρουργείο) και οι αυξημένες ενεργειακές τους ανάγκες οδηγούν στην έναρξη της λιπόλυσης.

Στη συνέχεια, τα ελεύθερα λιπαρά οξέα οδηγούν στον σχηματισμό κετοσωμάτων και στον φαύλο κύκλο της κετοξέωσης, όπως αποτυπώνεται στο σχετικό διάγραμμα. Στο σχετικό διάγραμμα φαίνεται ότι η χορήγηση των SGLT2 επάγει την ευΔΚΟ σε πολύ χαμηλότερες συγκεντρώσεις γλυκόζης, λόγω της προκαλούμενης από τα συγκεκριμένα φάρμακα γλυκοζουρίας.