Για πόσο χρονικό διάστημα μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την ινσουλίνη μας, αφού την ανοίξουμε;
Από τα μέχρι σήμερα ερευνητικά δεδομένα που αφορούν στη δραστικότητα της ινσουλίνης, γνωρίζουμε ότι η αύξηση της θερμοκρασίας συμβάλλει στη μειωμένη δραστικότητα της ινσουλίνης, με αποτέλεσμα αυξημένο κίνδυνο γλυκαιμικών διακυμάνσεων και κακής ρύθμισης του σακχάρου. Για τον λόγο αυτόν, οι φαρμακευτικές εταιρείες παραγωγής ινσουλινών συνιστούν συντήρηση της ινσουλίνης στο ψυγείο, σε θερμοκρασία 2-8 οC. Μάλιστα, προτείνουν ως μέγιστη διάρκεια χρήσης ή αποθήκευσης του φαρμακευτικού προϊόντος που έχει ανοιχθεί, τον 1 μήνα περίπου, σε τυπικές θερμοκρασίες δωματίου (20-25 οC). Κάποιες φαρμακευτικές εταιρείες έχουν εγκρίνει ως όριο τους 30 οC. Σε θερμοκρασία δωματίου η ινσουλίνη χάνει λιγότερο από 1% της ισχύος της κάθε μήνα. Πάνω από τους 35 οC η ινσουλίνη αδρανοποιείται 4 φορές πιο γρήγορα απ’ ό,τι στη θερμοκρασία δωματίου. Προσοχή! Η ινσουλίνη δεν αποθηκεύεται ποτέ στην κατάψυξη, γιατί καταστρέφεται. Επίσης, να μην αποθηκεύετε την ινσουλίνη σας κοντά στην κατάψυξη ή στους σωλήνες του φρέοντος, γιατί η θερμοκρασία μπορεί να πέσει κάτω από τους 2 οC. Ελέγχετε πάντα την ημερομηνία λήξης της ινσουλίνης και σημειώνετε την ημερομηνία που ανοίγετε αυτή. Σε πολύ θερμά κλίματα, σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν δεν υπάρχει ψυγείο αλλά υπάρχει ανάγκη αποθήκευσης της ινσουλίνης, για μεγάλο χρονικό διάστημα, χρησιμοποιείται η εξατμιζόμενη ψύξη με πήλινα δοχεία. Τα δοχεία αυτά μπορούν να βοηθήσουν στη μείωση των θερμοκρασιών αποθήκευσης της ινσουλίνης. Η ινσουλίνη αποθηκεύεται σε έναν χώρο γεμάτο αέρα ή σε μια αεροστεγή σακούλα μέσα σε πήλινα δοχεία. Επίσης, τα φιαλίδια της ινσουλίνης τοποθετούνται ορισμένες φορές σε ένα κουτί ή σε ένα πήλινο δοχείο, το οποίο στη συνέχεια τοποθετείται σε ένα άλλο πήλινο δοχείο που είναι μισογεμισμένο με νερό. Τα δοχεία τοποθετούνται στη σκιά. Πρέπει να αποφεύγεται η έκθεση της ινσουλίνης στον ήλιο. Μια πρόσφατη πιλοτική μελέτη στόχευσε στον προσδιορισμό της δραστικότητας 6 φαρμακευτικών προϊόντων, συχνά χρησιμοποιούμενων ινσουλινών, τόσο αναλόγων ινσουλίνης, όσο και διαλυτής ισοφανικής ινσουλίνης (συγκεκριμένα, φιαλίδια ανθρώπινης διαλυτής ινσουλίνης της Eli Lilly, ανθρώπινη ισοφανική ινσουλίνη της Eli Lilly και μείγμα ανθρώπινης διαλυτής ισοφανικής ινσουλίνης με ανθρώπινη διαλυτή ινσουλίνη 70:30 της Novo Nordisk και φιαλίδια των 3 mL της ινσουλίνης aspart της Novo Nordisk). Τα εν λόγω φαρμακευτικά προϊόντα αποθηκεύτηκαν χωρίς να ανοιχθούν για 1-4 μήνες -χωρίς ψύξη- σε συνθήκες πραγματικού περιβάλλοντος, κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού στην Ινδία. Η σύγκριση έγινε με δείγματα ελέγχου της κάθε ινσουλίνης και τα οποία παρέμειναν στο ψυγείο. Συγκεκριμένα, τα φιαλίδια ινσουλίνης αποθηκεύτηκαν σε στεγανούς σάκους και αυτοί με τη σειρά τους είτε τοποθετήθηκαν σε ανοικτό πλαστικό δοχείο σε υψηλό ράφι ή σε ντουλάπι είτε σε πήλινα δοχεία με νερό, όπως περιγράφηκε παραπάνω. Σκοπός της μελέτης ήταν να βρεθεί, αν υπάρχει διαφορά στις θερμοκρασίες αποθήκευσης των φαρμακευτικών
προϊόντων ινσουλίνης, καθώς και αλλαγές στη δραστικότητα μεταξύ των δειγμάτων που αποθηκεύτηκαν εντός και εκτός πήλινων δοχείων, και όχι στο ψυγείο. Οι αναλύσεις για την ινσουλίνη έγιναν σε Πανεπιστήμιο στη Florida και στο Göteborg της Σουηδίας. Η συγκεκριμένη μελέτη θερμοσταθερότητας της ινσουλίνης εκτός ψύξης –κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού στην Ινδία- έδειξε ότι οι αποδεκτές συγκεντρώσεις ινσουλίνης διατηρήθηκαν έως και 2 μήνες για όλα τα δείγματα, όλων των φαρμακευτικών προϊόντων ινσουλίνης, ενώ τα περισσότερα από αυτά διατήρησαν επίσης μια σχετική συγκέντρωση 95% και άνω, γεγονός που προσφέρει ασφάλεια στη χρήση -όσον αφορά στη δραστικότητά τους- για χρονικό διάστημα 4 μηνών. Μια άλλη κοινή μελέτη των Γιατρών Χωρίς Σύνορα και του Πανεπιστημίου της Γενεύης (UNIGE) θέλησε να δοκιμάσει τη διατήρηση της ινσουλίνης σε πραγματικές συνθήκες, αντικατοπτρίζοντας τη θερμοκρασία ενός καταλύματος στον καταυλισμό προσφύγων Dagahaley στη βόρεια Κένυα, που κυμαίνεται μεταξύ 25 °C τη νύχτα και 37 °C κατά τη διάρκεια της ημέρας. Η συγκεκριμένη μελέτη ήταν χρήσιμη για τις συνθήκες συντήρησης της ινσουλίνης σε καταυλισμούς προσφύγων, αφού διαπίστωσε με τη σειρά της ότι δεν επηρεάστηκε ούτε η σταθερότητα ούτε η αποτελεσματικότητα της ινσουλίνης που αποθηκεύτηκε χωρίς ψύξη. Σίγουρα απαιτείται μεγαλύτερος αριθμός δειγμάτων, αλλά και περαιτέρω ερευνητικές μελέτες, οι οποίες να αποδει-
κνύουν τα καθησυχαστικά ευρήματα σχετικά με την αύξηση του χρονικού διαστήματος που μπορεί να χρησιμοποιείται η ινσουλίνη, αφού ανοιχθεί και παραμείνει εκτός ψυγείου. Δυνητικά, η χρήση θα μπορούσε να επεκταθεί σε 2-4 μήνες, σε καταστάσεις στις οποίες οι ημερήσιες θερμοκρασίες κυμαίνονται από 25 οC σε 35 οC, όταν δεν υπάρχει ψύξη. Το εύρημα αυτό σίγουρα θα μείωνε το κόστος, τη σπατάλη ινσουλίνης, αλλά και το οικογενειακό άγχος σχετικά με το κατά πόσο η ινσουλίνη εξακολουθεί να είναι αποτελεσματική και ασφαλής στη χρήση. Επιπλέον, θα μπορούσε να βελτιώσει την πρόσβαση στην ινσουλίνη σε μέρη χωρίς αξιόπιστη πρόσβαση σε ηλεκτρικό ρεύμα ή όπου οι θερμοκρασίες δωματίου υπερβαίνουν συχνά τους 25 °C, καθώς και σε χώρες που δε διαθέτουν αρκετούς πόρους και η οικονομική ανταπόκρισή τους στην ινσουλίνη είναι μικρή, έχοντας σημαντικό αντίκτυπο στη ζωή ανθρώπων με διαβήτη με ιδιαίτερες συνθήκες διαβίωσης, όπως για παράδειγμα, σε καταυλισμούς προσφύγων. Τα πήλινα δοχεία, καθώς και άλλες παραδοσιακές τεχνικές ψύξης με εξάτμιση, χαμηλού κόστους, χρησιμοποιούνται από οικογένειες σε πολλές χώρες, αλλά και συστήνονται από πολλούς επαγγελματίες υγείας προκειμένου να διατηρήσουν δροσερή την ινσουλίνη. Επίσης, μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε συνθήκες κατασκήνωσης στην ύπαιθρο, όταν δεν υπάρχει η δυνατότητα αποθήκευσης της ινσουλίνης σε ψυγείο. Τέτοιες συσκευές έχει αποδειχθεί ότι μειώνουν τις θερμοκρασίες αποθήκευσης της ινσουλίνης έως και 8 οC. Επιπλέον, φαίνεται να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικές σε περιβάλλον με χαμηλότερη υγρασία. Θα ήταν ωφέλιμο, εάν οι φαρμακευτικές εταιρείες παρασκευής ινσουλίνης, εκτός από τις κατευθυντήριες οδηγίες του προϊόντος, κοινοποιούσαν οποιαδήποτε στοιχεία σχετικά με τη δραστικότητα και την ασφάλεια της ινσουλίνης που αποθηκεύεται για μεγάλες περιόδους, αλλά και τα διευρυμένα όρια θερμοκρασιών, προκειμένου οι πληροφορίες αυτές να ληφθούν υπόψη στις κατευθυντήριες οδηγίες συντήρησης και αποθήκευσης της ινσουλίνης σε χώρες με περιορισμένους πόρους. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (European Medicines Agency, ΕΜΑ) εξέδωσε μια σύσταση που επιτρέπει την αποθήκευση δύο φαρμακευτικών προϊόντων ανθρώπινης ινσουλίνης για 30 ημέρες σε θερμοκρασίες <30 οC πριν από τη χρήση. Συμπερασματικά, τα αποτελέσματα της μελέτης των 6 φαρμακευτικών προϊόντων στην Ινδία υποδηλώνουν ότι οι ινσουλίνες που αποθηκεύονται εκτός ψυγείου μπορεί να είναι επαρκώς θερμοσταθερές για 2 μήνες και πιθανόν ακόμη έως και 4 μήνες. Ελλείψει ψύξης, η αποθήκευση σε πήλινο δοχείο φαίνεται να είναι αποτελεσματική στη μείωση των θερμοκρασιών αποθήκευσης και στη διατήρηση της δραστικότητας της ινσουλίνης. Είναι καιρός να διασφαλιστεί ότι όλοι όσοι χρειάζονται ινσουλίνη, ανεξάρτητα από το που ζουν, μπορούν να έχουν πρόσβαση σε αυτή.
Oι ινσουλίνες που αποθηκεύονται εκτός ψυγείου μπορεί να είναι επαρκώς θερμοσταθερές για 2 μήνες όπως έχουν δείξει πρόσφατες μελέτες. Απαιτούνται, ωστόσο, περισσότερες μελέτες για να αποδειχθεί η θερμοσταθερότητα της ινσουλίνης για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Οι κατασκευάστριες εταιρείες προτείνουν προς το παρόν τον ένα μήνα εκτός ψυγείου. Ελλείψει ψύξης, η αποθήκευση σε πήλινο δοχείο φαίνεται να είναι αποτελεσματική στη διατήρηση της δραστικότητας της ινσουλίνης. Όταν, όμως, υπάρχουν έκτακτες συνθήκες καλό είναι να μην υπάρχει σπατάλη ινσουλίνης και να λαμβάνονται υπόψη τα νέα δεδομένα για διατήρηση αυτής εκτός ψυγείου μέχρι 2 μήνες.
Βιβλιογραφία
1. Garrett TJ, Atkinson P, Quinlivan EP, Ang l, Hirsch IB, laffel l et al.
Commercially available insulin products demonstrate stability
throughout the cold supply chain across the uS. Diabetes Care
2020, 43:1360–1362.
2. Pande AR, Thakur AK. Perceptions of alternative methods of
insulin storage: An ethical dilemma. lancet Diabetes Endocrinol
2022, 10:558.
3. Taerahkun S, Sriphrapradang C. Efficacy of alternative cooling
devices used for insulin storage without refrigeration under
hot-humid environment. Ann Med 2022, 54:1118–1125.
4. Kaufmann B, Boulle P, Berthou F, Fournier M, Beran D, Ciglenecki
I et al. Heat-stability study of various insulin types in tropical
temperature conditions: New insights towards improving
diabetes care. PloS One 2021, 16:e0245372.
