Εγκρίθηκε από το FDA η κυτταρική θεραπεία Lantidra για άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1
Ο Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής (ΗΠΑ) ενέκρινε πρόσφατα (28.6.2023) τη θεραπεία Lantidra, την πρώτη κυτταρική θεραπεία με μεταμόσχευση αλλογενών νησιδίων παγκρέατος από θανόντα δότη για τη θεραπεία του σακχαρώδους διαβήτη τύπου 1 (ΣΔτ1). Η λέξη «αλλογενών νησιδίων» σημαίνει μεταμόσχευση νησιδίων από έναν άνθρωπο σε άλλο άνθρωπο.
Η θεραπεία εγκρίθηκε για την αντιμετώπιση των ενηλίκων με ΣΔτ1, οι οποίοι δεν είναι σε θέση να επιτύχουν τον στόχο τους για τη γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη, εξαιτίας επεισοδίων σοβαρής υπογλυκαιμίας παρά την εντατικοποιημένη θεραπεία και εκπαίδευση. Η σοβαρή υπογλυκαιμία που συνοδεύεται από επεισόδιο σπασμών ή κώματος ή η υπογλυκαιμία κατά τη διάρκεια της οποίας το άτομο δεν είναι σε θέση να βοηθήσει τον εαυτό του και χρειάζεται βοήθεια από τρίτο άτομο για να συνέλθει, μπορεί να είναι επικίνδυνη για τη ζωή και να γίνει αιτία σοβαρών ατυχημάτων. Ορισμένα άτομα με ΣΔτ1 έχουν δυσκολία στη ρύθμιση της νόσου τους, με αποτέλεσμα το σάκχαρο να κυμαίνεται από πολύ υψηλές σε πολύ χαμηλές τιμές (δυσκολορύθμιστος διαβήτης). Με την πάροδο του χρόνου κάποια άτομα με ΣΔτ1 μπορεί να εμφανίσουν ανεπίγνωστη υπογλυκαιμία, δηλαδή να μην είναι σε θέση να αντιλαμβάνονται ότι πέφτει το σάκχαρό τους, με αποτέλεσμα να μην έχουν την ευκαιρία να αντιμετωπίσουν έγκαιρα την πτώση των επιπέδων σακχάρου αίματος και να αποτρέψουν την περαιτέρω κάθοδο αυτού. Η εν λόγω κατάσταση ενέχει τον κίνδυνο να φθάσει το σάκχαρο σε επίπεδα τα οποία είναι επικίνδυνα, όπως προαναφέρθηκε.
Η θεραπεία με τη μεταμόσχευση νησιδίων του παγκρέατος Lantidra προσφέρει μια εναλλακτική λύση για την αντιμετώπιση αυτού του σοβαρού προβλήματος στα συγκεκριμένα άτομα.
Η απομόνωση των νησιδίων γίνεται με ειδική τεχνική και σε εξειδικευμένα εργαστήρια που έχουν την ανάλογη εμπειρία και με πολύ αυστηρές συνθήκες αποστείρωσης. Η απομόνωση γίνεται με μηχανικό τρόπο, με ειδικές συνθήκες, θερμοκρασία και με ειδικά ένζυμα, τα οποία «λιώνουν» τον παγκρεατικό ιστό. Με τη φυγοκέντρηση απομακρύνονται όλα τα άλλα κύτταρα και οι ιστοί, με αποτέλεσμα να απομονώνονται σε ειδική στιβάδα μόνο τα νησίδια του παγκρέατος, τα οποία ελέγχονται στο εργαστήριο για την καθαρότητα και την αποστείρωσή τους.
Τα νησίδια μεταφέρονται άμεσα στο χειρουργείο για τη μεταμόσχευση στον λήπτη. Η έγχυση των νησιδίων γίνεται μέσω της πυλαίας φλέβας στο ήπαρ μετά από καθετηριασμό αυτής υπό υπερηχογραφική παρακολούθηση (Εικόνα 1).
Η επιδίωξη των ερευνητών για πολλά χρόνια ήταν να φθάσει η αποτελεσματικότητα της μεταμόσχευσης των νησιδίων παγκρέατος εκείνη της μεταμόσχευσης ολόκληρου του οργάνου. Πράγματι, έχει γίνει μεγάλη πρόοδος στον τομέα της μεταμόσχευσης των νησιδίων του παγκρέατος. Ωστόσο, το πρόβλημα είναι ότι τα μεταμοσχευμένα νησίδια δεν ζουν για πάντα. Όμως, ως επέμβαση, η μεταμόσχευση των νησιδίων του παγκρέατος είναι πολύ πιο απλή μέθοδος και με λιγότερες επιπλοκές σε σχέση με τη μεταμόσχευση ολόκληρου του παγκρέατος. Η τελευταία, ως μέθοδος είναι μεν αποτελεσματική, αφού αποκαθιστά την ενδογενή έκκριση ινσουλίνης και για την αποτελεσματικότητα της στο ήπαρ. Το Lantidra είναι θεραπεία μεταμόσχευσης νησιδίων του παγκρέατος, η οποία πρόσφατα εγκρίθηκε για την αντιμετώπιση των ενηλίκων με Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 1 οι οποίοι δεν είναι σε θέση να επιτύχουν τον στόχο τους ως προς τη γλυκοζυλιωμένηαιμοσφαιρίνη,εξαιτίαςεπεισοδίων σοβαρής υπογλυκαιμίας παρά την εντατικοποιημένηθεραπείακαιεκπαίδευση. Η έγκριση αυτή είναι πολύ σημαντική γιατί αποτελεί μια εναλλακτική θεραπεία για άτομα με ανεπίγνωστη υπογλυκαιμία από την οποία επηρεάζεται η ποιότητα ζωήτους.
Το Lantidra είναι θεραπεία μεταμόσχευσης νησιδίων του παγκρέατος, η οποία πρόσφατα εγκρίθηκε για την αντιμετώπιση των ενηλίκων με Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 1 οι οποίοι δεν είναι σε θέση να επιτύχουν τον στόχο τους ως προς τη γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη, εξαιτίας επεισοδίων σοβαρής υπογλυκαιμίας παρά την εντατικοποιημένη θεραπεία και εκπαίδευση. Η έγκριση αυτή είναι πολύ σημαντική γιατί αποτελεί μια εναλλακτική θεραπεία για άτομα με ανεπίγνωστη υπογλυκαιμία από την οποία επηρεάζεται η ποιότητα ζωής τους.
Εικόνα 1. Απομόνωση νησιδίων παγκρέατος και μεταμόσχευση αυτών στο ήπαρ.
Διαδικασία απομόνωσης νησιδίων παγκρέατος και μεταμόσχευσής τους στο ήπαρ
οποίας υπάρχουν μακροχρόνια δεδομένα, δεν παύει όμως να είναι μια βαριά χειρουργική επέμβαση που πραγματοποιείται σε εξειδικευμένα κέντρα και έχει περισσότερους κινδύνους από τη μεταμόσχευση των νησιδίων του παγκρέατος. Ωστόσο, παρά τον περιορισμένο χρόνο ζωής των νησιδίων, το όφελος από τη μεταμόσχευση αυτών, λόγω της μείωσης του κινδύνου της σοβαρής υπογλυκαιμίας, η οποία επηρεάζει την ποιότητα ζωής των ατόμων με διαβήτη είναι μεγάλο, για τον λόγο αυτόν εγκρίθηκε ως μέθοδος θεραπείας του ΣΔτ1 από το FDA.
Ο μηχανισμός δράσης του Lantidra οφείλεται στην έκκριση ινσουλίνης από τα μεταμοσχευμένα νησίδια που περιέχουν β-κύτταρα του παγκρέατος. Σε μερικούς ασθενείς τα μεταμοσχευμένα κύτταρα παράγουν αρκετή ινσουλίνη, ώστε τα άτομα με διαβήτη να είναι σε θέση να διακόψουν την ινσουλινοθεραπεία (είτε τις ενέσεις είτε την αντλία ινσουλίνης). Κάθε έγχυση χρησιμοποιεί μιά παρτίδα Lantidra η οποία αποτελείται από νησίδια που απομονώνονται από έναν θανόντα δότη. Το άτομο με διαβήτη μπορεί να χρειαστεί 1−3 εγχύσεις. Η δεύτερη και η τρίτη έγχυση μπορούν να χορηγηθούν αργότερα, ανάλογα με την αντίδραση του ατόμου στην πρώτη έγχυση, εάν δηλαδή δεν έχει επιτευχθεί ανεξαρτησία από την ινσουλίνη ένα έτος μετά την αρχική έγχυση. Επίσης, η δεύτερη έγχυση μπορεί να πραγματοποιηθεί ένα έτος μετά την απώλεια της ανεξαρτησίας από την ινσουλίνη, η οποία μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε χρονική στιγμή μετά από τη μεταμόσχευση των νησιδίων του παγκρέατος. Η δόση του Lantidra κατά την αρχική έγχυση ανέρχεται σε ≥5.000 ισοδύναμα νησιδίων παγκρέατος ανά kg σωματικού βάρους (ΙΕ/kg), ενώ η επαναληπτική δόση είναι ≥4.500 IE/kg. Στα μεταμοσχευμένα άτομα χορηγείται ανοσοκατασταλτική αγωγή για να μην απορριφθεί το μόσχευμα.
Η αποτελεσματικότητα και η ασφάλεια του Lantidra εκτιμήθηκε από δύο μη τυχαιοποιημένες μελέτες, απλού σκέλους, δηλαδή δεν υπήρχαν μάρτυρες. Η πρώτη μελέτη εξέτασε την ασφάλεια και η δεύτερη την αποτελεσματικότητα της μεταμόσχευσης των νησιδίων.Tα αποτελέσματα των δύο μελετών ανακοινώθηκαν στο 84ο Συνέδριο της Αμερικανικής Διαβητολογικής Εταιρείας. Στόχος ήταν η μείωση της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης σε επίπεδα ≤6,5%, χωρίς σοβαρά υπογλυκαιμικά επεισόδια και κατά δεύτερο λόγο η επίτευξη ανεξαρτησίας από ινσουλίνη. Στις μελέτες συμμετείχαν 30 άτομα με ΣΔτ1 και αδυναμία αναγνώρισης της υπογλυκαιμίας, οι οποίοι έλαβαν 1−3 συνολικά εγχύσεις νησιδίων. Συνολικά, στο τέλος του πρώτου έτους 21 συμμετέχοντες διέκοψαν την ινσουλινοθεραπεία για 1−5 έτη και 10 άτομα έμειναν ελεύθερα ινσουλίνης για χρονικό διάστημα >5 έτη. Πέντε άτομα δεν κατάφεραν να διακόψουν την ινσουλινοθεραπεία. Αναλυτικότερα, από τη δεύτερη μελέτη η οποία επικεντρώθηκε στην αποτελεσματικότητα της θεραπείας, 16/19 άτομα (84,2%) πέτυχαν τον σύνθετο στόχο, δηλαδή να έχουν HbA1c ≤6,5% χωρίς υπογλυκαιμικά επεισόδια και να μείνουν ελεύθερα ινσουλίνης στο τέλος του πρώτου έτους μετά την τελευταία μεταμόσχευση.
Δεν υπήρχαν ανεπιθύμητες παρενέργειες που οδήγησαν στην πρόωρη διακοπή της θεραπείας ή σε θάνατο κατά τη διάρκεια του πρώτου έτους. Οι ανεπιθύμητες παρενέργειες που υπήρχαν σχετίζονταν με τη χορήγηση ανοσοκατασταλτικής αγωγής. Οι πιο συχνές ανεπιθύμητες παρενέργειες ήταν ναυτία, κόπωση, αναιμία, διάρροια και κοιλιακό άλγος. Κάποιες από τις ανεπιθύμητες αντιδράσεις ήταν σοβαρότερες και απαιτήθηκε διακοπή της ανοσοκατασταλτικής αγωγής, με αποτέλεσμα την απώλεια της λειτουργικότητας του μοσχεύματος και της ανεξαρτησίας από ινσουλίνη.
Απεικόνιση της δράσης των μεταμοσχευμένων νησιδίων στο ήπαρ
Τα υπέρ και τα κατά της μεταμόσχευσης των νησιδίων θα πρέπει να συζητούνται με τα άτομα με διαβήτη πριν από την εφαρμογή αυτής της μεθόδου.
Η έγκριση της μεταμόσχευσης νησιδίων από το FDA είναι πολύ σημαντική, γιατί συνιστά ένα ακόμη βήμα για την αντιμετώπιση των επεισοδίων σοβαρής υπογλυκαιμίας στα άτομα με διαβήτη, βελτιώνοντας την ποιότητα ζωής τους.
Βιβλιογραφία
1. Parums DV. Editorial: First regulatory approval for allogeneic
pancreatic islet beta cell infusion for adult patients with type
1 diabetes mellitus. Med Sci Monit 2023, 29:e941918.
2. Anonymous. Donislecel (Lantidra) for type 1 diabetes. Med
Lett Drugs Ther 2024, 66:63-64.
