Είχα την τύχη να γνωρίσω τον χαρισματικό Χάρη Βασιλόπουλο, τον εμπνευστή των ομάδων εκπαίδευσης για τον Σακχαρώδη Διαβήτη (ΣΔ) και να συνεργαστώ μαζί του στα πρώτα μου βήματα ως επιμελήτριας στο Νοσοκομείο «Ευαγγελισμό». Από αυτόν αλλά και από τη Μαριάννα Μπενρουμπή, στα χρόνια της ειδίκευσής μου στην Ενδοκρινολογία, διδάχθηκα «από πρώτο χέρι» ότι η εκπαίδευση στον ΣΔ, των πασχόντων από αυτόν, είναι το «κλειδί» για την αυτορρύθμιση και τον αυτοέλεγχό τους και κατ’ επέκταση για τη βελτίωση της ποιότητας της ζωής τους. Βέβαια, από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 που ο Χάρης Βασιλόπουλος εμπνεύστηκε και ξεκίνησε την πρώτη ομάδα διαβητικών αναμφισβήτητα έχουν αλλάξει πάρα πολλά. 

Η αλματώδης εξέλιξη της βιοϊατρικής τεχνολογίας αλλά και των εφαρμογών της Πληροφορικής έλαβαν εκρηκτικές διαστάσεις. Η χρήση συστημάτων συνεχούς καταγραφής της συγκέντρωσης της γλυκόζης, αλλά και της αντλίας συνεχούς έγχυσης ινσουλίνης, που ουσιαστικά λειτουργεί ως τεχνητό πάγκρεας, είναι γεγονός με ολοένα αυξανόμενες διαστάσεις. Δικαιολογημένα θα μπορούσε να αναρωτηθεί ένας νεο-διαγνωσμένος διαβητικός για το ποια είναι η χρησιμότητα της ιδιαίτερης εκπαίδευσης στον ΣΔ εκτός από το προσωπικό και σε ομαδικό επίπεδο. 

Θεωρώ ότι κανένας δεν μπορεί να αμφισβητήσει το γεγονός ότι η ζωή του ατόμου με ΣΔ τύπου 1 έγινε πιο εύκολη με την προαναφερόμενη εξέλιξη της βιοϊατρικής τεχνολογίας. Από την άλλη πλευρά, όμως, αποτελεί πραγματικότητα και το γεγονός ότι καθημερινά μας επισκέπτονται ασθενείς που φορούν αντλία συνεχούς έγχυσης ινσουλίνης και διαπιστώνουμε ότι κάποιοι από αυτούς αμελούν ή ξεχνούν να αλλάξουν τον καθετήρα στον χρόνο που επιβάλλεται. Η προσωπική εκπαίδευση του πάσχοντα από τον θεράποντα και τους συνεργάτες του, τόσο σε θεραπευτικό όσο και σε τεχνικό πλέον επίπεδο, εξ ορισμού θα διεκπεραιωθεί γιατί δε γίνεται αλλιώς. Το ερώτημα είναι, αν η εκπαίδευση σε ομάδες έχει να προσφέρει κάτι περισσότερο. Φρονώ ότι μέσα στην ομάδα τα μέλη «αλληλεπιδρούν» το ένα με το άλλο. Μέσα στην ομάδα συζητούν και διαλέγονται άτομα τα οποία έχουν τα ίδια βασικά προβλήματα αλλά που ο καθένας τους τα αντιμετωπίζει με διαφορετικό τρόπο.

Η ανταλλαγή απόψεων είναι απόλυτα επιθυμητή καθώς μπορεί να βοηθήσει κάποιο μέλος να προχωρήσει ένα βήμα παραπέρα, να βελτιώσει την καθημερινότητά του και να ισορροπήσει καλύτερα ψυχολογικά. Αυτό ουσιαστικά θα είναι και το κέρδος όλης αυτής της προσπάθειας. Ο γιατρός στην ομάδα δε λειτουργεί ως η «απόλυτη αυθεντία», όπως συνήθως συμβαίνει στην εξατομικευμένη προσέγγιση, που μπορεί να αντιμετωπίσει την αμφισβήτηση και, κάποιες φορές, την πλήρη άρνηση συμμόρφωσης από την πλευρά του ασθενούς. 

Στη ομάδα ο ιατρός λειτουργεί ως συντονιστής, προσπαθώντας να προσεγγίσει ήπια και σφαιρικά το θέμα. Ακολουθεί πάντοτε «ισότιμη» ανταλλαγή απόψεων και εμπειριών, η οποία τελικά βοηθά τα μέλη να αποδεχθούν καλύτερα τις καταστάσεις και τα δεδομένα τα οποία προκύπτουν κάθε φορά. Αν μάλιστα σε αυτή την ομάδα εκτός από τον συντονιστή ιατρό και τα πάσχοντα μέλη συμμετέχουν και άλλοι επαγγελματίες υγείας, όπως ψυχολόγος και διαιτολόγος, προάγονται καλύτερα τόσο η γνώση του θέματος σε όλες της τις διαστάσεις όσο και η ικανότητα διαχείρισης της πάθησης χωρίς φόβο και άγχος. Και αυτό το τελευταίο είναι εξαιρετικά σημαντικό. 

Μέσα στην ομάδα ξεδιπλώνεται η σχέση του διαβήτη με την προσωπικότητα του κάθε συμμετέχοντος μέλους. Αναδεικνύεται με ποιο τρόπο η νόσος επηρεάζει τη ζωή των μελών στην καθημερινότητά τους, στο εργασιακό τους περιβάλλον, στην οικογένειά τους, στις συντροφικές τους σχέσεις, αλλά και σε κάθε δραστηριότητά τους. Τα μέλη μέσα στην ομάδα αναπτύσσουν ουσιαστικές σχέσεις και γίνονται πιο «ανοικτά» στη συζήτηση θεμάτων, όπως π.χ. η διαχείριση της υπεργλυκαιμίας ή της υπογλυκαιμίας, η δράση των ινσουλινών, η αναλογία υδατανθράκων/ινσουλίνης κ.λπ. Κατά την ενεργό συμμετοχή μου σε ομάδα στον «Ευαγγελισμό», όπου και υπηρετώ την τελευταία εξαετία, άκουσα νεαρά άτομα, τα οποία ενώ στον πρώτο χρόνο της ομάδας κατέθεταν ότι έχουν δυσκολία να δημιουργήσουν συντροφική σχέση εξαιτίας του διαβήτη, μετά από δύο χρόνια συμμετοχής στην ομάδα να μας ανακοινώνουν «λάμποντας» ότι έχουν βρει τον(τη) σύντροφό τους ή ακόμη και να μας φέρνουν το προσκλητήριο του γάμου τους!!! 

Βέβαια, αξίζει να τονιστεί ότι η συγκεκριμένη διαδικασία δεν είναι θεσμοθετημένη. Θεωρώ ότι εάν είχε θεσμοθετηθεί η λειτουργία ομάδων εκπαίδευσης για τους διαβητικούς τα δεδομένα θα ήταν σαφώς πολύ καλύτερα, για όλους μας. Μέχρι τώρα, όλες οι προσπάθειες στηρίζονται στον εθελοντισμό. Περατώνοντας τις σκέψεις μου θα ήθελα να τονίσω αυτό που με δίδαξε η Βάνια Βλασοπούλου, άξια συνεχίστρια του πολύτιμου έργου του αείμνηστου Χάρη Βασιλόπουλου, το ότι ο ΣΔ απαιτεί υπομονή και επιμονή.