Τιρζεπατίδη: Ένα νέο φάρμακο, διπλός αγωνιστής GIP/GLP-1 υποδοχέων

Ευθυμία Μανδαλάκη, MD, MSc
Ειδική Παθολόγος με εξειδίκευση στον Διαβήτη
Διαβητολογικό Κέντρο ΒΓΠΝΗ

Ποιος είναι ο ρόλος των πεπτιδίων αυτών στον οργανισμό;

Τα πεπτίδια αυτά συνδέονται και ενεργοποιούν υποδοχείς σε πολλούς ιστούς, όπως στο πάγκρεας, και συγκεκριμένα στα α- και β-κύτταρα, αλλά και στον εγκέφαλο (περιοχές που ρυθμίζουν την όρεξη), στην καρδιά, στο αγγειακό δίκτυο και στους νεφρούς. Oι ινκρετίνες αυξάνουν την έκκριση ινσουλίνης μετά το γεύμα και αναστέλλουν την έκκριση γλυκαγόνης, συμβάλλοντας έτσι στη μείωση του σακχάρου. Επιπρόσθετα, το GLP-1 ασκεί ανασταλτική επίδραση στην κινητικότητα του στομάχου, επιβραδύνοντας την κένωση και μειώνοντας περαιτέρω τις μεταγευματικές υψηλές τιμές σακχάρου, ενώ καταστέλλει την όρεξη και περιορίζει την πρόσληψη τροφής, οδηγώντας σε μείωση του σωματικού βάρους. Το GIP, εκτός από τη σημαντικότατη συμβολή του στην έκκριση ινσουλίνης μεταγευματικά, δημιουργεί αίσθημα κορεσμού, προστατεύει από υπογλυκαιμία και συμβάλλει στη διατήρηση της μάζας και της λειτουργικότητας των β-κυττάρων του παγκρέατος.

Ποιος είναι ο χρόνος ζωής των εν λόγω ορμονών;

Οι ορμόνες αυτές παραμένουν ελάχιστα στην κυκλοφορία, καθώς αποδομούνται ταχύτατα, εντός ολίγων λεπτών, από το ένζυμο διπεπτιδυλ-πεπτιδάση-4 (DPP-4). Στα δε άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 (ΣΔτ2) η δράση των ινκρετινών είναι ιδιαίτερα μειωμένη και κυρίως του GIP (μειωμένη ανταπόκριση των β-κυττάρων).

Ποιοι είναι οι λόγοι που οδήγησαν στον συνδυασμό φαρμάκων;

Στο εμπόριο υπάρχουν για πολλά χρόνια φάρμακα που μιμούνται τις ινκρετίνες ή που εμποδίζουν την αποδόμησή τους. Τα τελευταία χρόνια δοκιμάστηκαν σε μελέτες φάρμακα που συνδυάζουν δύο διαφορετικές ινκρετίνες με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα. H διαπίστωση ότι η δράση του GIP μπορεί να αποκατασταθεί, εφόσον βελτιΗ τιρζεπατίδη είναι ένα νέο φάρμακο για τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 για άτομα ηλικίας 18 ετών και άνω και το οποίο χορηγείται με υποδόρια ένεση μία φορά την εβδομάδα. Είναι ένας μακράς δράσης διπλός αγωνιστής των ινκρετινών GIP/ GLP-1. Είναι πολύ αποτελεσματικό φάρμακο στη ρύθμιση του σακχάρου αίματος και στην απώλεια βάρους χωρίς να αυξάνει τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας.

ωθούν τα επίπεδα σακχάρου, οδήγησαν στην ανάπτυξη αγωνιστών των υποδοχέων GIP και μάλιστα σε συνδυασμό με αγωνιστές GLP-1 υποδοχέων. Ο συγκεκριμένος συνδυασμός αυξάνει τη διάρκεια δράσης των ενδογενών ινκρετινών, δημιουργεί τις συνθήκες για την ανάκτηση της δραστικότητας του GIP στον οργανισμό και εξασφαλίζει συνεργική δράση ως προς τον έλεγχο του σακχάρου και τη μείωση του σωματικού βάρους.

Τι είναι η τιρζεπατίδη;

Ο πρώτος διπλός συνδυασμός GIP/GLP-1 (μακράς δράσης διπλός αγωνιστής των υποδοχέων των ινκρετινών) που κυκλοφόρησε ονομάζεται τιρζεπατίδη (tirzepatide) και χορηγείται με υποδόρια ένεση μία φορά την εβδομάδα.

Ποιος είναι ο μηχανισμός δράσης της τιρζεπατίδης;

Η τιρζεπατίδη αυξάνει την ευαισθησία των παγκρεατικών β-κυττάρων στη γλυκόζη και ενισχύει την έκκριση ινσουλίνης, ενώ επιπλέον βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη σε ολόκληρο το σώμα. Επίσης, μειώνει τις συγκεντρώσεις της γλυκαγόνης και καθυστερεί τη γαστρική κένωση. Με τον τρόπο αυτόν επιβραδύνει την απορρόφηση της γλυκόζης μεταγευματικά και οδηγεί σε καλύτερο έλεγχο του σακχάρου, χωρίς να αυξάνει τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας. Επιπρόσθετα, η τιρζεπατίδη μειώνει το σωματικό βάρος των ασθενών με παχυσαρκία και πλεονάζον βάρος. Η απώλεια σωματικού βάρους οφείλεται κυρίως στη μείωση της λιπώδους μάζας, ενώ κλινικές μελέτες υποδεικνύουν ότι η τιρζεπατίδη μειώνει την όρεξη και την πρόσληψη ενέργειας, περιορίζοντας το αίσθημα της πείνας και αυξάνοντας το αίσθημα κορεσμού.

και 2,07%, αντίστοιχα) καθώς και ελάττωση του σωματικού βάρους (μείωση κατά 15%, 19,5% και 20,9% του αρχικού βάρους, αντίστοιχα), χωρίς αύξηση του κινδύνου της υπογλυκαιμίας. Η τιρζεπατίδη συγκρίθηκε επίσης με τρέχουσες αντιδιαβητικές αγωγές και φάνηκε υπεροχή του φαρμάκου, αφενός ως προς τη γλυκαιμική ρύθμιση και αφετέρου ως προς την επίδραση στο σωματικό βάρος. Η χορήγηση τιρζεπατίδης είχε, επίσης, ευνοϊκή επίδραση στην αρτηριακή πίεση, στα επίπεδα της χοληστερόλης και στη νεφρική λειτουργία.

Για ποιους ασθενείς εγκρίθηκε η τιρζεπατίδη;

Η τιρζεπατίδη έχει λάβει ένδειξη για την αντιμετώπιση ενηλίκων με ΣΔτ2 είτε ως μονοθεραπεία είτε σε συνδυασμό με άλλα φάρμακα, όταν αυτά δεν επαρκούν για τον έλεγχο του σακχάρου, καθώς και για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας σε ενήλικες, σε συνδυασμό με διατροφή και άσκηση. To φάρμακο δεν έχει ακόμη εγκριθεί στη χώρα μας. Αναμένεται να έλθει εντός του 2024.

Ποιες είναι οι ανεπιθύμητες ενέργειες του φαρμάκου;

Οι κυριότερες ανεπιθύμητες ενέργειες από τη χορήγηση του φαρμάκου περιλαμβάνουν ναυτία, έμετο και διάρροια και περιορίζονται με τη σωστή τιτλοποίηση της δόσης και με την πάροδο του χρόνου. Αποφεύγεται η χορήγηση σε άτομα ηλικίας <18 ετών, εγκύους και θηλάζουσες, άτομα με ιστορικό γαστροπάρεσης ή παγκρεατίτιδας. Αναμένονται τα αποτελέσματα μελετών που εξετάζουν την επίδραση της τιρζεπατίδης στο καρδιαγγειακό σύστημα, αλλά και σε νοσήματα που συχνά συνυπάρχουν με τον διαβήτη, όπως η νεφρική νόσος, η λιπώδης διήθηση του ήπατος κ. ά. Τα μέχρι σήμερα δεδομένα, ωστόσο, συνηγορούν ότι η τιρζεπατίδη, το πρώτο φάρμακο μιας νέας θεραπευτικής κατηγορίας, αναδεικνύεται σε σημαντικό και πολλά υποσχόμενο μέσο για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του ΣΔτ2 και της παχυσαρκίας.