Δερματικά Προβλήματα από Αισθητήρες και Αντλίες Ινσουλίνης: Πρόληψη και Φροντίδα

Τα δερματικά προβλήματα από τα αυτοκόλλητα των συσκευών και πώς να τα αντιμετωπίσουμε

Ανδριανή Βαζαίου, MD, PhD
Παιδίατρος-Διαβητολόγος
Διευθύντρια, Υπεύθυνη Διαβητολογικού Κέντρου
Α΄ Παιδιατρική Κλινική, Νοσοκομείο Παίδων «Π&Α Κυριακού»

Τα τελευταία χρόνια, η χρήση των αντλιών συνεχούς έγχυσης ινσουλίνης και των συστημάτων συνεχούς καταγραφής γλυκόζης έχει αυξηθεί ιδιαίτερα. Επειδή, ωστόσο, τα συστήματα αυτά παραμένουν στο δέρμα συνεχώς, από 3 έως 14 ημέρες, πολλές φορές εμφανίζονται χρόνια προβλήματα από το δέρμα. Τα πιο συχνά είναι η λιποϋπερτροφία και η δερματίτιδα εξ επαφής.

Μελέτες παρατήρησης έχουν δείξει ότι το 70% των ατόμων που χρησιμοποιούν συστήματα συνεχούς καταγραφής αναφέρουν κάποιο δερματικό πρόβλημα κατά τη χρήση τους. Συχνότερα αναφέρονται ερύθημα (55%), φαγούρα (11%) και σκλήρυνση της περιοχής (9%). Οι αντιδράσεις οφείλονται στους χημικούς παράγοντες που περιέχονται στα αυτοκόλλητα. Η αλλαγή των χημικών ουσιών τα τελευταία χρόνια, σύμφωνα με τη νέα νομοθεσία, μείωσε τη συχνότητα των αλλεργικών αντιδράσεων από τα συστήματα συνεχούς καταγραφής. Παρόλα αυτά, οι αλλεργικές αντιδράσεις εξακολουθούν να αποτελούν πρόβλημα: το 60% των ατόμων που διακόπτουν τη χρήση αντλίας ινσουλίνης αναφέρουν ως αιτία τις αλλεργικές αντιδράσεις σε συνδυασμό με τα προβλήματα των καθετήρων.

Συστάσεις για τη σωστή επιλογή των σημείων τοποθέτησης

• Επιλέξτε σημείο στο οποίο το δέρμα δεν κάμπτεται συχνά. Αποφύγετε τη γραμμή της μέσης.
• Επιλέξτε υγιές δέρμα. Αποφύγετε δέρμα με εξάνθημα, σκασίματα, απολέπιση, κρούστα, ερεθισμό ή εκχύμωση (μελάνιασμα). Περιμένετε τουλάχιστον μία εβδομάδα πριν ξαναχρησιμοποιήσετε μια περιοχή.
• Τσιμπήστε το δέρμα για να βεβαιωθείτε ότι υπάρχει ικανοποιητικό υποδόριο λίπος για την τοποθέτηση της συσκευής. Επιλέξτε περιοχή που είναι άνετη για εσάς.
• Βεβαιωθείτε ότι εναλλάσσετε τα σημεία τοποθέτησης των καθετήρων ή των συσκευών συνεχούς καταγραφής. Ακόμη και όταν επιστρέφετε στην ίδια περιοχή, ο νέος καθετήρας πρέπει να τοποθετείται τουλάχιστον 3-6 cm μακριά από τον προηγούμενο.
• Αποφύγετε την τοποθέτηση καθετήρων αντλίας σε σημεία με λιποϋπερτροφία, γιατί αυξάνει πολύ τη διακύμανση στην απορρόφηση της ινσουλίνης και, κατά συνέπεια, τη διακύμανση του σακχάρου. Λιποϋπερτροφία είναι τα «λοφάκια» που εμφανίζονται στο δέρμα όταν χρησιμοποιείται συνεχώς η ίδια περιοχή για τη χορήγηση ινσουλίνης. Για τις συσκευές συνεχούς καταγραφής γλυκόζης (CGM) δεν υπάρχει το ίδιο πρόβλημα.

Συμβουλές για την αποφυγή ερεθισμού του δέρματος

• Πλύνετε καλά το δέρμα με αντιβακτηριακό σαπούνι για να απομακρύνετε το λάδι ή τη λοσιόν και στη συνέχεια στεγνώστε το καλά.
• Αφήστε το δέρμα να στεγνώσει καλά (περίπου 1 λεπτό) μετά την επάλειψη με οινόπνευμα ή αλκοολούχα διαλύματα, πριν από την εισαγωγή των καθετήρων. Αν το δέρμα δεν στεγνώσει καλά, υπάρχει κίνδυνος: (α) να μην αποστειρωθεί ικανοποιητικά, με πιθανότητα μόλυνσης, (β) να παρασυρθεί οινόπνευμα στον υποδόριο χώρο και να αποτελέσει πηγή έκθεσης σε αλλεργιογόνα και (γ) να μην κολλήσει καλά το αυτοκόλλητο του καθετήρα, της αντλίας ή του αισθητήρα.
• Με τα συστήματα συνεχούς καταγραφής συνιστάται να μη χρησιμοποιείται οινόπνευμα, γιατί μπορεί να ερεθίσει το δέρμα. Ο καθαρισμός με σαπούνι και νερό είναι επαρκής. Μετά το πλύσιμο, βεβαιωθείτε ότι το δέρμα έχει στεγνώσει τελείως.
• Σε σοβαρή ή επίμονη αλλεργική αντίδραση, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε παχιά υδροκολλοειδή επιθέματα κάτω από τον αισθητήρα, κομμένα στο σχήμα του αισθητήρα ή του αυτοκόλλητου του καθετήρα. Ορισμένοι εισάγουν τον αισθητήρα απευθείας μέσα από το επίθεμα, ενώ άλλοι ανοίγουν μια τρύπα για να περάσει ο καθετήρας, ώστε να μην τραυματιστεί ο αισθητήρας. Παραδείγματα τέτοιων επιθεμάτων είναι τα Nexcare™ Advanced Healing Hydrocolloid Pads, All-Health Advanced Fast Healing Hydrocolloid Gel Bandages, Dynarex DynaDerm Hydrocolloid Dressing και Band-Aid Hydro Seal Large.
• Αρκετοί ψεκάζουν 1-2 φορές την περιοχή με fluticasone (Flutinasal, ρινικό σπρέι με κορτιζόνη) πριν από την τοποθέτηση των αυτοκόλλητων και αφήνουν την περιοχή να στεγνώσει τελείως. Αυτό πιθανόν μειώνει την αλλεργική αντίδραση στα χημικά του αυτοκόλλητου του αισθητήρα. Δεν είναι γνωστό αν το ρινικό σπρέι έχει μακροχρόνια αποτελέσματα στο δέρμα. Καλό είναι να μη χρησιμοποιείται συστηματικά, αλλά μόνο σε δύσκολες περιπτώσεις αλλεργίας και για σύντομο χρονικό διάστημα.

Συμβουλές για καλύτερη στερέωση του αυτοκόλλητου

• Αν υπάρχουν τρίχες, αφαιρέστε τις από την περιοχή με αποτριχωτική κρέμα ή ξύρισμα.
• Βεβαιωθείτε ότι η περιοχή όπου θα τοποθετηθεί ο καθετήρας, η αντλία επαφής ή ο αισθητήρας είναι τελείως στεγνή.
• Κρατήστε ακίνητη τη συσκευή εισαγωγής για 5-10 δευτερόλεπτα πριν αφαιρέσετε τη βελόνα.
• Βεβαιωθείτε ότι τα αυτοκόλλητα έχουν κολλήσει καλά, ασκώντας πίεση σε αυτά.
• Αποφύγετε να αλλάζετε αισθητήρα ή καθετήρα μετά από έντονη δραστηριότητα, όταν έχετε ιδρώσει πολύ. Αντίστοιχα, αποφύγετε τη σωματική δραστηριότητα για περίπου 15 λεπτά μετά την αλλαγή.
• Αν ιδρώνετε πολύ, μπορείτε να ψεκάσετε την περιοχή με υποαλλεργικό αντιιδρωτικό σπρέι 1 ώρα πριν από την τοποθέτηση της συσκευής.
• Αν οι συσκευές ξεκολλάνε εύκολα, μπορείτε να χρησιμοποιήσετε ενισχυτικά κόλλας, όπως Skin Tac™ Wipe, Medical Adhesive Solutions ή σπρέι Silesse. Αφήστε το σπρέι να στεγνώσει πριν από την εισαγωγή.
• Οι αισθητήρες πρέπει να στερεώνονται καλά, να «πατούν» καλά στο δέρμα και να μην έχουν ελεύθερο άκρο που κινείται, γιατί αυξάνεται ο κίνδυνος αποκόλλησης και λανθασμένης μέτρησης. Αποφεύγουμε επίσης την εξωτερική πλευρά του βραχίονα, για να μειωθεί ο κίνδυνος αποκόλλησης από χτύπημα σε επιφάνειες, όπως στο κατώφλι της πόρτας.
• Εκτός από τα ενισχυτικά κόλλας, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε επιπλέον ταινίες για την προστασία των συσκευών. Προσοχή όμως: δεν τις τοποθετούμε πολύ σφιχτά, γιατί μπορεί να σπρώξουμε τον αισθητήρα σε βαθύτερα στρώματα ή να τον «στραγγαλίσουμε», στερώντας του το οξυγόνο που χρειάζεται για τη μέτρηση της γλυκόζης, με αποτέλεσμα λανθασμένες τιμές. Στην αγορά υπάρχουν διάφορες επιλογές, όπως ταινία κινησιοθεραπείας (την κόβουμε λίγο μεγαλύτερη από την επιφάνεια που θέλουμε να καλύψουμε), η ταινία στερέωσης BSN Medical Fixomull ή η Dynamic Tape (ακριβότερη από τις υπόλοιπες). Το ίδιο ισχύει για επιθέματα όπως το BSN Medical Hypafix, το Tegaderm της 3M, το αδιάβροχο Hydrofilm της Hartmann και το IV 3000.
• Υπάρχει μια νέα ταινία, το «Not just a patch», που κολλάει στο δέρμα αλλά όχι στη συσκευή. Είναι υποαλλεργική (96% βαμβάκι, 4% spandex), αδιάβροχη και σχεδιασμένη για τους αισθητήρες FreeStyle Libre 1, 2, 3 και τον αισθητήρα της Medtronic.
• Καλύπτουμε μόνο όσο δέρμα χρειάζεται για τη στερέωση. Όσο λιγότερο εκθέτετε το δέρμα σε αλλεργιογόνα, τόσο το καλύτερο. Στην αγορά υπάρχουν και επιθέματα προκομμένα στο μέγεθος συγκεκριμένων αισθητήρων (π.χ. FreeStyle Libre ή Medtronic).
• Για αισθητήρες στον βραχίονα υπάρχουν συστήματα στερέωσης που δεν κολλούν στο δέρμα, όπως το ειδικό περιβραχιόνιο για τον FreeStyle Libre. Και εδώ δεν το σφίγγουμε υπερβολικά, γιατί μπορεί να δώσει λανθασμένες μετρήσεις. Υπάρχει επίσης ο αυτοσυγκολλούμενος επίδεσμος Coban (μη αδιάβροχος), που κολλά πάνω στον εαυτό του ακινητοποιώντας τον αισθητήρα, χωρίς να κολλά στο δέρμα.

Συμβουλές για την αφαίρεση των συσκευών και της κόλλας

• Για την αφαίρεση των συσκευών μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε baby oil ή ελαιόλαδο. Βρέχουμε ένα κομμάτι βαμβάκι ή χαρτί κουζίνας, το τοποθετούμε κάτω από τη μία άκρη και ξεκολλάμε σιγά-σιγά το αυτοκόλλητο.
• Για τα υπολείμματα κόλλας μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε Niltac™, Tac Away, Medical Adhesive Remover ή άλλα βενζινούχα διαλύματα. Αν χρησιμοποιήσουμε βενζινούχο διάλυμα, πλένουμε στη συνέχεια το δέρμα με σαπούνι και νερό.
• Αφαιρούμε το αυτοκόλλητο αργά, για να μη «σκίσουμε» το δέρμα, καθώς αυτό μπορεί να επιτρέψει την είσοδο αντιγόνων στον υποδόριο χώρο και να προκαλέσει αλλεργική αντίδραση.
• Μετά την αφαίρεση, μπορούμε να εφαρμόσουμε επιθηλιοποιητική κρέμα, όπως Cicalfate ή Epithelial, στο σημείο εισαγωγής του καθετήρα, για να βοηθήσουμε την επούλωση.
• Αν το δέρμα παρουσιάζει ξηρότητα, χρησιμοποιούμε ενυδατική κρέμα, όπως την Exomega Control Emollient Cream (A-Derma).