Ο όρος «vegeterian» χρησιμοποιείται ευρέως στη χώρα μας και χαρακτηρίζει το άτομο που διατρέφεται με τρόφιμα φυτικής προέλευσης σε μια ποικιλία σύνθεσης και βαθμό πρόσληψης. Οι διατροφικές συνήθειες κυμαίνονται από αποκλειστικά φυτικής προέλευσης τρόφιμα (χορτοφαγική διατροφή, vegan) και από χορτοφαγική διατροφή σε συνδυασμό με γάλα και αυγά (lacto-ovo-vegetarian), με ψάρι (pesco-vegetarian), με κρέας περιστασιακά (semivegetarian).

Το σημαντικότερο στοιχείο όλων των παραπάνω τύπων διατροφής είναι η έμφαση που δίνεται σε δημητριακά ολικής άλεσης, φρούτα, λαχανικά, όσπρια και ξηρούς καρπούς και η μείωση των κορεσμένων και trans λιπαρών. Οι μελέτες δείχνουν ότι δίαιτες πλούσιες σε τρόφιμα φυτικής προέλευσης συνδέονται με χαμηλότερο κίνδυνο ανάπτυξης ΣΔ ανεξάρτητα από τη θετική συσχέτιση της κατανάλωσης κρέατος με την ανάπτυξη διαβήτη.

Ωστόσο, στην έκταση των προληπτικών και θεραπευτικών επιδράσεων αυτών των διαφόρων τύπων δίαιτας έχουν παρατηρηθεί διαφορές. Πολλοί αναρωτιούνται εάν η διατροφή πλούσια σε τρόφιμα φυτικής προέλευσης ή αποκλειστικά με τρόφιμα φυτικής προέλευσης είναι ιδανική για την πρόληψη ή/και τη θεραπεία του ΣΔ. Μια γρήγορη επίσκεψη στο διαδίκτυο αποκαλύπτει πληθώρα σχετικών άρθρων τα οποία συνηγορούν υπέρ της διατροφής πλούσιας σε τρόφιμα φυτικής προέλευσης.

Μάλιστα, υπάρχουν συγκεκριμένες ιστοσελίδες οι οποίες υποστηρίζουν ότι τέτοιες διατροφικές συνήθειες προλαμβάνουν την εμφάνιση του διαβήτη ή, στην περίπτωση εμφάνισής του, επιτρέπουν στον πάσχοντα να σταματήσει τη θεραπεία. Τέτοιοι ισχυρισμοί είναι απόλυτα λανθασμένοι. Αυτό που είναι περισσότερο προκλητικό αφορά στον ορισμό της διατροφής με φυτικής προέλευσης τρόφιμα ως επιλογή πρώτης γραμμής με την προσδοκία ρύθμισης του ΣΔ και την αποφυγή των επιπλοκών του.

Η αναζήτηση στη διεθνή βιβλιογραφία μελετών σχετικών με το θέμα μας οδηγεί στη διαπίστωση ότι διατροφή πτωχή σε ζωικής προέλευσης τρόφιμα είναι ευνοϊκή για την υγεία. Αντίστοιχα, ευνοϊκή για την υγεία είναι η πλούσια σε προϊόντα φυτικής προέλευσης διατροφή. Οι ανωτέρω διαπιστώσεις είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τα άτομα με ΣΔ λαμβάνοντας υπόψη ότι σε αυτά η πιθανότητα καρδιαγγειακών επιπλοκών είναι 2-4 φορές υψηλότερη.

Σύμφωνα με μια σχετικά πρόσφατη ανασκόπηση 1, διατροφή πλούσια σε φυτικής προέλευσης τρόφιμα σε σύγκριση με εκείνη με χαμηλή περιεκτικότητα λίπους, συνοδεύεται από μικρότερη συχνότητα διαβήτη σε μακροχρόνιες μελέτες παρατήρησης. Από την άλλη μεριά, σε τυχαιοποιημένες μελέτες η ρύθμιση του ΣΔ μέσω της εκτίμησης των επιπέδων της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης ήταν καλύτερη όταν εφαρμοζόταν διατροφή πλούσια σε φυτικής προέλευσης τρόφιμα.

Οι ως άνω διαπιστώσεις είναι σημαντικές αλλά πρέπει να αξιολογούνται με προσοχή στο πλαίσιο του ότι τα άτομα της πρώτης κατηγορίας ακολουθούν, κατά μέσο όρο, υγιέστερα πρότυπα διαβίωσης που κάνει πιθανή την επίδραση άλλων παραγόντων στην εμφάνιση του διαβήτη. Για παράδειγμα, σημαντικός παράγοντας που ενέχεται στην εμφάνιση του διαβήτη είναι το σωματικό βάρος το οποίο επηρεάζεται περισσότερο στις μελέτες όπου απαιτείται πιστότερη εφαρμογή κανόνων διαβίωσης εκτός από το είδος της διατροφής.

Όσον αφορά στις καλά σχεδιασμένες, τυχαιοποιημένες, μελέτες πρέπει να θυμόμαστε ότι αυτές είναι βραχείας διάρκειας. Με τους παραπάνω περιορισμούς, τα διαθέσιμα στοιχεία των μελετών δείχνουν ότι η εφαρμογή διατροφής πλούσιας σε τρόφιμα φυτικής προέλευσης από νεαρή ηλικία προλαμβάνει την εμφάνιση του ΣΔ και είναι επίσης σημαντική, αλλά όχι απόλυτη, η θεραπευτική σημασία της στην καθημερινή προσπάθεια ρύθμισης του σακχάρου.

Ένα πρόσθετο ουσιώδες ερώτημα αφορά στο πώς επηρεάζει η μεσογειακή διατροφή την εμφάνιση ή τη διαχείριση του διαβήτη, συγκρινόμενη με τη χορτοφαγική διατροφή. Στο ερώτημα αυτό δεν υπάρχει ξεκάθαρη απάντηση γιατί εξ όσων είναι γνωστά δεν υπάρχει τυχαιοποιημένη μελέτη που να συγκρίνει τις δύο δίαιτες. Ωστόσο, μια μετα-ανάλυση2 που δημοσιεύτηκε πρόσφατα και περιλαμβάνει 56 μελέτες εκτίμησης της επίδρασης διαφόρων τύπων διατροφής στη ρύθμιση του σακχάρου σε άτομα με ΣΔ τύπου 2 (4.937 συμμετέχοντες), επιτρέπει την έμμεση σύγκριση.

Σύμφωνα με αυτή τη μετα-ανάλυση η μεσογειακή διατροφή είναι η πλέον δραστική και αποτελεσματική από τη χορτοφαγική δίαιτα για τη βελτίωση του γλυκαιμικού ελέγχου σε άτομα με ΣΔ τύπου 2. Οφείλουμε όμως να σημειώσουμε ότι σημαντικό, αν και ηπιότερο, ευνοϊκό αποτέλεσμα είχαν και οι διάφοροι τύποι διατροφής πλούσιας σε τρόφιμα φυτικής προέλευσης. Σύμφωνα με τα ανωτέρω στοιχεία, στο ερώτημα εάν η χορτοφαγική διατροφή είναι η καλλίτερη και μπορεί να συσταθεί ως αποκλειστική επιλογή στα άτομα με διαβήτη, η απάντηση είναι αρνητική.

Εάν ένας ασθενής την επιλέξει η επιλογή του είναι σεβαστή. Το ίδιο πρέπει να γίνει και όταν κάποιος επιλέξει διατροφή χαμηλή σε ζωικό λίπος υπό την προϋπόθεση ότι ακολουθούνται διατροφικοί κανόνες. Αντίθετα, σε άτομα με διαβήτη που επιλέγουν τρόφιμα ζωικής προέλευσης οφείλουμε να προτείνουμε αλλαγή σε μια ισορροπημένη διατροφή όπως είναι η μεσογειακή δίαιτα. Γενικά όμως τα στοιχεία των διαφόρων μελετών υποστηρίζουν ότι η κατανάλωση τροφίμων φυτικής προέλευσης ασκεί ευνοϊκή επίδραση στην υγεία.