Μας ρωτάτε - σας απαντάμε
- Το παιδί μου έχει διαβήτη τύπου 1. Το αδελφάκι του, κορίτσι, ηλικίας 6 ετών πέρασε πρόσφατα COVID-19. Κινδυνεύει να παρουσιάσει διαβήτη;
Η πιθανότητα να παρουσιάσει ένα παιδί διαβήτη όταν το αδελφάκι του έχει διαβήτη είναι περίπου 3%, δηλαδή 15 φορές μεγαλύτερη εκείνης του γενικού πληθυσμού. Υπάρχουν διάφοροι περιβαλλοντικοί παράγοντες που έχουν ενοχοποιηθεί στην αιτιοπαθογένεση του διαβήτη τύπου 1, με τους εντεροϊούς να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο.
- Ποιος είναι ο ρόλος του κορωνοϊού, όμως, στην αιτιοπαθογένεση του διαβήτη;
Στην αρχή της πανδημίας δεν είχε παρατηρηθεί αύξηση της συχνότητας εμφάνισης διαβήτη. Το τελευταίο διάστημα όμως πυκνώνουν οι μελέτες που δείχνουν ότι υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος εμφάνισης διαβήτη τύπου 1 μετά από λοίμωξη από κορωνοϊό. Σε μια πρόσφατη μελέτη, η οποία βασίστηκε σε δεδομένα ηλεκτρονικών αρχείων περισσοτέρων από 90 εκατομμύρια ασθενών από 14 χώρες εντοπίστηκαν 285.628 παιδιά που διαγνώστηκαν με SARS-COV-2 λοίμωξη μεταξύ Μαρτίου 2020 και Δεκεμβρίου 2021. Τα παιδιά αυτά συγκρίθηκαν με αντίστοιχο αριθμό παιδιών, τα οποία νόσησαν την ίδια περίοδο από άλλους αναπνευστικούς ιούς που αποτελούν γνωστό αίτιο για σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 (ΣΔτ1). Η συγκεκριμένη μελέτη έδειξε ότι υπήρχε μεγαλύτερη συχνότητα ΣΔτ1 στους 1, 3 και 6 μήνες μετά τη λοίμωξη από κορωνοϊό σε σύγκριση με τα παιδιά που νόσησαν από άλλους αναπνευστικούς ιούς. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος εμφάνισης ΣΔτ1 μετά από λοίμωξη από κορωνοϊό παρατηρήθηκε επίσης, όταν ο πληθυσμός αυτός των παιδιών που νόσησαν από κορωνοϊό συγκρίθηκε με παιδιά τα οποία έκαναν επισκέψεις ρουτίνας σε ιατρεία ή είχαν άλλα προβλήματα υγείας, όπως π. χ. κατάγματα. Για τους παραπάνω λόγους πιστεύεται ότι ο κορωνοϊός θα πρέπει να συμπεριλαμβάνεται στους διαβητογόνους ιούς.
- Πώς θα ψάξουμε το παιδί που έχει περάσει λοίμωξη από κορωνοϊό και το οποίο έχει αυξημένο κίνδυνο να κάνει σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1;
Μπορούμε να κάνουμε έλεγχο με γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη και αυτο-αντισώματα για τον ΣΔτ1, όπως αντιGAD, αντι-ΙΑ2, αντι-ινσουλινικά και αντι-ZnT8 αντισώματα. Σε περίπτωση θετικών αντισωμάτων και γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης ≥5,7% μπορούμε να κάνουμε δοκιμασία ανοχής στη γλυκόζη για να δούμε πώς αντιδρά το πάγκρεας όταν στρεσάρεται με ένα μεγάλο φορτίο σακχάρου. Εάν στην εξέταση βρεθεί σάκχαρο νηστείας 100-125 mg/dL και το σάκχαρο δύο ώρες μετά τη χορήγηση γλυκόζης είναι 140-199 mg/dL θεωρούμε ότι το παιδί έχει παθολογική γλυκόζη νηστείας και παθολογική ανοχή στη γλυκόζη, αντίστοιχα. Εάν το παιδί έχει σάκχαρο νηστείας ≥126 mg/dL και σάκχαρο δύο ώρες μετά ≥200 mg/dL, θεωρούμε ότι έχει ΣΔτ1. Εάν το παιδί έχει μόνον αυτοαντισώματα και φυσιολογική γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη, τότε το παρακολουθούμε ανά 3μηνο ή 6μηνο, με γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη ανάλογα με το ύψος αυτής.
- Είμαι ένας άνδρας 55 ετών και πέρασα πρόσφατα COVID-19. Ο πατέρας μου παρουσίασε σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 στα 60 χρόνια του. Κινδυνεύω να πάθω διαβήτη μετά τη λοίμωξη από COVID;
Γενικά, τα άτομα που έχουν νοσήσει από COVID-19 έχουν αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσουν νεοδιαγνωσθέντα διαβήτη, ενώ αυξάνεται και ο κίνδυνος καρδιαγγειακής νόσου. Ο κίνδυνος ισχύει και για τη νόσηση από Omicron. Οι επιδημιολογικές έρευνες έχουν δείξει ότι ο κίνδυνος εμφάνισης σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 (ΣΔτ2) μετά από νόσηση COVID-19 αυξάνεται κατά 40%. Παρ’ ότι η συχνότητα αυξάνεται μετά από σοβαρή νόσηση, ο κίνδυνος είναι αυξημένος και σε αυτούς που νόσησαν ελαφρά. Άτομα με προδιαβήτη ή οικογενειακό ιστορικό σακχαρώδη διαβήτη πριν από τη νόσηση έχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη μετά τη νόσηση. Ο κίνδυνος είναι μικρότερος για τα άτομα που είχαν εμβολιαστεί.
Οι συχνότερες αιτίες εμφάνισης ΣΔτ2 μετά τη νόσηση είναι οι εξής:
- Το άτομο είχε διαβήτη ή προδιαβήτη χωρίς να το γνωρίζει πριν από τη νόσηση
- Εάν το άτομο είχε προδιαβήτη πριν από τη νόσηση και νόσησε βαριά, νοσηλεύτηκε ή έλαβε μεγάλες δόσεις κορτιζόνης. Στην περίπτωση αυτή, η βαριά νόσηση είναι στρεσογόνος παράγοντας ο οποίος αυξάνει την αντίσταση στην ινσουλίνη, και επιβαρύνει και επιταχύνει την εκδήλωση της ανεπαρκούς έκκρισης ινσουλίνης που συνοδεύει τον ΣΔτ2
- Εάν το άτομο είναι γενετικά προκαθορισμένο να ενδίδει σε στρεσογόνους παράγοντες, είναι υπέρβαρο (έστω κι αν δεν είναι παχύσαρκο) ή διάγει καθιστική ζωή.
Και στις τρεις αυτές περιπτώσεις θα εκδηλώσει προδιαβήτη, συνήθως μέσα στο εξάμηνο μετά τη νόσηση, που θα εξελιχθεί αργότερα σε διαβήτη (μέσα στην πενταετία). Επιπλέον, μελέτες σε ελληνικό πληθυσμό έχουν δείξει ότι βιοδείκτες ενδοθηλιακής και καρδιαγγειακής δυσλειτουργίας είναι επηρεασμένοι ακόμη και 12 μήνες μετά τη νόσηση με
COVID-19. Καλό είναι να παρακολουθεί κάποιος εάν εμφανίσει σημεία υπεργλυκαιμίας μετά τη νόσηση, ώστε να λάβει τα κατάλληλα μέτρα, να καθυστερήσει την εξέλιξη του διαβήτη του, κυρίως με αλλαγή του τρόπου ζωής με διατροφή και άσκηση. Έχει φανεί ότι η μετφορμίνη είναι ευεργητική στη μετά νόσηση από COVID περίοδο.
- Ποιος είναι ο σύνδεσμος μεταξύ σακχαρώδη διαβήτη και COVID-19;
Οι ερευνητές ακόμη προσπαθούν να προσδιορίσουν τον ακριβή σύνδεσμο μεταξύ COVID-19 και διαβήτη. Η πλέον επικρατούσα θεωρία είναι ότι ο ιός επηρεάζει τους υποδοχείς του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτενσίνης 2 (ACE2). Το ACE2 είναι ένα ένζυμο που βρίσκεται στην επιφάνεια πολλών κυττάρων, κυρίως στην καρδιά, στους πνεύμονες και στους νεφρούς. Μέσω αυτών των υποδοχέων εισέρχεται ο ιός μέσα στα κύτταρα. Φαίνεται όμως ότι έτσι μπορεί να εισέλθει και στα κύτταρα του παγκρέατος που εκκρίνουν την ινσουλίνη. Ο οργανισμός αντιδρά για να κτυπήσει τον ιό, παράγοντας τις ορμόνες κυτταροκίνες, οι οποίες και ανεβάζουν το σάκχαρο. Η συνύπαρξη παχυσαρκίας ή έστω αυξημένου σωματικού βάρους επιδεινώνει την κατάσταση.
Βιβλιογραφία
1. Kendall EK, Olaker VR, Kaelber DC, Xu R, Davis PB. Association of
SARS-CoV-2 infection with new-onset type 1 diabetes among
pediatric patients from 2020 to 2021. JAMA Netw Open 2022,
5:e2233014.
