Ο δωδεκάλογος για την πρόληψη βλαβών στα πόδια διαβητικών ατόμων
Οι βλάβες του διαβητικού ποδιού συγκαταλέγονται ανάμεσα στις πλέον σοβαρές επιπλοκές του διαβήτη. Η πρόληψη της επιπλοκής αυτής είναι υψίστης σημασίας για τη μείωση του φορτίου της νόσου του διαβητικού. Τα έλκη του διαβητικού ποδιού συχνά εμφανίζονται σε άτομα με διαβήτη που έχουν ταυτόχρονα δύο ή περισσότερους παράγοντες κινδύνου, με την περιφερική διαβητική νευροπάθεια και την περιφερική αγγειακή νόσο να αποτελούν τους κύριους παράγοντες από αυτούς. Οι κύριοι ακρογωνιαίοι λίθοι για την πρόληψη της εμφάνισης βλαβών στα πόδια των διαβητικών ατόμων είναι οι παρακάτω:
- Αναγνώριση των ατόμων που είναι υψηλού κινδύνου για την εμφάνιση διαβητικού ποδιού (η παρουσία διαβήτη δε σημαίνει ότι κατ’ ανάγκη όλα τα άτομα που έχουν διαβήτη είναι υψηλού κινδύνου για εμφάνιση βλαβών)
- Θα πρέπει να εξετάζονται προσεκτικά και τακτικά τα πόδια των ατόμων με διαβήτη, ιδίως εκείνων που είναι υψηλού κινδύνου για την εμφάνιση διαβητικού ποδιού. Στον πίνακα 1 αναγράφεται ο κίνδυνος έλκους και η συχνότητα εξέτασης εντός του έτους
- Είναι απαραίτητη η εκπαίδευση του ατόμου με διαβήτη, της οικογένειάς του αλλά και των θεραπευτών υγείας
- Θα πρέπει να διασφαλίζεται η τακτική χρήση κατάλληλων υποδημάτων
- Αντιμετώπιση παραγόντων κινδύνου για το διαβητικό έλκος.
Πίνακας 1. Το σύστημα διαστρωμάτωσης κινδύνου βάσει των διεθνών συστάσεων IWGDF 2019 και η αντίστοιχη συχνότητα ελέγχου του ποδιού.
| Κατηγορία | Κίνδυνος έλκους | Χαρακτηριστικά | Συχνότητα |
|---|---|---|---|
| 0 | Πολύ χαμηλός | Χωρίς ΑΠΑ και χωρίς ΠΑΝ | Μία φορά τον χρόνο |
| 1 | Χαμηλός | ΑΠΑ ή ΠΑΝ | Μία φορά κάθε 6-12 μήνες |
| 2 | Μέτριος | ΑΠΑ+ΠΑΝ ή ΑΠΑ+βλάβη ποδιού ή ΠΑΝ+βλάβη ποδιού | Μία φορά κάθε 3-6 μήνες |
| 3 | Υψηλός | ΑΠΑ ή ΠΑΝ και ένας ή περισσότεροι παράγοντες από τους παρακάτω: - Ιστορικό έλκους ποδιού - Ιστορικό ακρωτηριασμού κάτω άκρου - Νεφρική νόσος τελικού σταδίου | Μία φορά κάθε 1-3 μήνες |
ΑΠΑ: Απώλεια της προστατευτικής αίσθησης της αφής, ΠΑΝ: Περιφερική αγγειακή νόσος
Κοίταξε προσεκτικά τα πόδια σου κάθε φορά που βγάζεις τα παπούτσια και τις κάλτσες για ύπαρξη ερυθρότητας ή δερματικών βλαβών. Αν δεις κάτι ανησυχητικό, επικοινώνησε με τον ιατρό σου.
Ποτέ μην περπατάς ξυπόλητος μέσα ή έξω από το σπίτι. Ποτέ μην περπατάς χωρίς παντόφλες στη θάλασσα ή στην παραλία.
Είναι προτιμότερη η χρήση λίμας για την περιποίηση των νυχιών. Το ελεύθερο άκρο των νυχιών πρέπει να είναι οριζόντιο.
Σωστό Λάθος
Διατήρησε τα πόδια σου στεγνά μετά το μπάνιο. Σκούπισε προσεκτικά τα σημεία μεταξύ των δακτύλων για την πρόληψη των μυκητιασικών λοιμώξεων.
Λάθος
Πρόσεχε να φοράς σωστά υποδήματα και όταν χρειάζεται κατάλληλους πάτους.
Όταν αγοράζεις ένα καινούργιο ζευγάρι παπούτσια, να προσέχεις να παίρνεις το σωστό νούμερο. Αγόραζε καινούργια παπούτσια το απόγευμα ή το βράδυ και όχι το πρωί. Να φοράς τα καινούργια παπούτσια 1-2 ώρες την ημέρα στην αρχή. Είναι καλύτερα να αλλάζεις τα παπούτσια μία φορά στη διάρκεια της ημέρας. Πάντα, πριν φορέσεις τα παπούτσια, να ελέγχεις το εσωτερικό τους για τυχόν ύπαρξη ξένων σωμάτων.
Μη βάζεις τα πόδια σου πολλή ώρα στο νερό. Δοκίμασε τη θερμοκρασία του νερού πρώτα με το χέρι - κατά προτίμηση με τον αγκώνα. Η θερμοκρασία δεν πρέπει να είναι μεγαλύτερη από 37 οC.
Αν το δέρμα των ποδιών είναι ξηρό, χρησιμοποίησε μια κρέμα για ενυδάτωση. Αν τα πόδια σου ιδρώνουν υπερβολικά, χρησιμοποίησε πούδρα.
Ποτέ μη χρησιμοποιείς χημικά διαλύματα ή επιθέματα, νυστέρι, ψαλίδι ή άλλα αιχμηρά εργαλεία για την περιποίηση των ποδιών σου. Ποτέ μη βάζεις τα πόδια σου σε θερμοφόρες ή κοντά σε θερμαντικά σώματα για να στεγνώσεις ή να ζεστάνεις τα πόδια σου.
Σωστό
Τα έλκη του διαβητικού ποδιού προκύπτουν σε άτομα με διαβήτη που παρουσιάζουν δύο ή περισσότερους παράγοντες κινδύνου, όπως περιφερική διαβητική νευροπάθεια και περιφερική αρτηριακή νόσος.
- Η πρόληψη των βλαβών είναι υψίστης σημασίας για την αποφυγή μελλοντικών προβλημάτων.
- Είναι απαραίτητη η εκπαίδευση των ατόμων με διαβήτη και της οικογένειάς τους.
- Η επιλογή των σωστών υποδημάτων και η τακτική εξέταση των ποδιών αποτελούν σημαντικό κομμάτι της πρόληψης των διαβητικών ελκών.
Πρακτικές συμβουλές
1. Δεν περπατάμε ποτέ ξυπόλυτοι ή μόνο με τις κάλτσες μας, ακόμη και μέσα στο σπίτι. Στην παραλία ή στη θάλασσα φοράμε παπούτσια θαλάσσης. 2. Φοράμε άνετα παπούτσια με χονδρό πάτο. Προτιμούμε παπούτσια με βαθύ και ευρύ πέλμα, με αρκετό μήκος και ύψος μπροστά για να χωράνε τα δάκτυλά μας και αρκετό πλάτος στην περιοχή των μεταταρσίων (στο «κουτεπιέ»). Το καλύτερο παπούτσι έχει λείες εσωτερικές ραφές και κορδόνια, που το κρατούν σταθερό στο πόδι μας (τα παπούτσια χωρίς κορδόνια είναι ακατάλληλα, γιατί για να κρατούν το παπούτσι σταθερό στο πόδι μας πρέπει να είναι σφιχτά στα δάκτυλα και στην πτέρνα, περιορίζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο το πόδι μας). Προτιμούμε να φοράμε αθλητικά παπούτσια, όχι παπούτσια με τακούνια. 3. Προτιμούμε να αγοράζουμε καινούργια παπούτσια στο τέλος της ημέρας και όχι πρωινές ώρες (τα πόδια μας το απόγευμα είναι περισσότερο πρησμένα απ’ ό,τι το πρωί). Μπορούμε να σχεδιάσουμε το αποτύπωμα του πέλματός μας σε όρθια θέση σε ένα χαρτόνι και να το τοποθετήσουμε στα καινούργια παπούτσια, για να δούμε αν το αποτύπωμα χωράει άνετα στον πάτο του παπουτσιού. Φοράμε τα καινούργια παπούτσια για 1-2 ώρες την ημέρα στην αρχή. 4. Ελέγχουμε κάθε βράδυ τα παπούτσια για τυχόν μικροαντικείμενα στο εσωτερικό τους (π. χ. πετραδάκια, κέρματα, καρφιά κ. λπ.) ή για χαλασμένες ραφές και πάτους. 5. Δε φοράμε σφιχτές κάλτσες. Προτιμούμε κάλτσες χωρίς εσωτερικές ραφές, μάλλινες ή ειδικές κάλτσες που μας προτείνει εξειδικευμένος ιατρός ή νοσηλεύτρια. 6. Πλένουμε τα πόδια μας καθημερινά και τα στεγνώνουμε προσεκτικά. Προσέχουμε και στεγνώνουμε ιδιαίτερα τις περιοχές ανάμεσα στα δάκτυλα, προσπαθώντας να μην τα απομακρύνουμε πολύ μεταξύ τους. 7. Ελέγχουμε τα πόδια κάθε βράδυ για μικρά τραύματα, ιδίως στα πέλματα ή στα διαστήματα ανάμεσα στα δάκτυλα. Εάν δεν μπορούμε να φθάσουμε τα πόδια μας οι ίδιοι, χρησιμοποιούμε καθρέπτη για να μπορέσουμε να δούμε τα πέλματα ή ζητάμε τη βοήθεια ενός συγγενή ή ενός φίλου. Ψάχνουμε για αλλαγές του συνηθισμένου χρώματος στο δέρμα, ασυνήθιστο πρήξιμο, πληγές, κοψίματα, γρατζουνιές, φουσκάλες ή υγρό ή αίμα κάτω από κάλους. 8. Αν ανακαλύψουμε οτιδήποτε που δεν είναι φυσιολογικό στο πόδι μας, δεν προσπαθούμε να το θεραπεύσουμε μόνοι μας. Ενημερώνουμε τον διαβητολόγο μας ή το διαβητολογικό κέντρο που μας παρακολουθεί. 9. Δεν αφαιρούμε τους κάλους με ξυραφάκι ή με αυτοκόλλητα του εμπορίου. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ελαφρόπετρα. Προτιμούμε η περιποίηση των κάλων να γίνεται από εξειδικευμένο προσωπικό (ποδολόγος-ποδοθεραπευτής, εξειδικευμένος ιατρός ή νοσηλευτής). 10. Δε χρησιμοποιούμε πολύ ζεστό νερό για το μπάνιο. Το χλιαρό νερό, θερμοκρασίας 37 οC, είναι το καταλληλότερο. Δοκιμάζουμε το νερό της μπανιέρας και του
ντουζ με τον αγκώνα μας πριν κάνουμε ζεστό μπάνιο. Αποφεύγουμε να τοποθετούμε τα πόδια μας πολύ κοντά σε φωτιά και θερμάστρες και δεν τα αφήνουμε πολύ ώρα στον ήλιο (υπάρχει κίνδυνος σοβαρών εγκαυμάτων). 11. Καταπολεμούμε την ξηρότητα του δέρματος των ποδιών κυρίως με ειδικούς αφρούς ή ενυδατικές κρέμες (περιέχουν ουρία), που συνιστούν εξειδικευμένοι ιατροί ή νοσηλευτές και ποδολόγοι-ποδοθεραπευτές. Το ξηρό δέρμα μπορεί να σκιστεί και να οδηγήσει στη δημιουργία πληγών. Η βαζελίνη είναι ακατάλληλη. 12. Κόβουμε τα νύχια σε ευθεία γραμμή με το δέρμα. Είναι πιο ασφαλές να χρησιμοποιούμε λίμα και να λιμάρουμε τα νύχια μας, παρά να τα κόβουμε οι ίδιοι με νυχοκόπτη ή ψαλιδάκι. Δεν κόβουμε ποτέ νύχια που έχουν μεγαλώσει μέσα στο δέρμα. Προτιμούμε, η περιποίηση των νυχιών να γίνεται από εξειδικευμένο προσωπικό (ποδολόγος-ποδοθεραπευτής, εξειδικευμένος νοσηλευτής).
- Επιπλέον:
- Αποφεύγουμε το κάπνισμα.
- Ρυθμίζουμε με τη βοήθεια του ιατρού μας όσο καλύτερα μπορούμε το σάκχαρό μας.
- 1-2 φορές τον χρόνο δείχνουμε τα πόδια μας στον διαβητολόγο που μας παρακολουθεί.
- Σημάδια που μας οδηγούν σε ιατρό:
- Πόδι που πονά
- Πόδι που άλλαξε χρώμα (κόκκινο ή μελανό)
- Πόδι που είναι θερμό (όλο ή ένα μέρος του)
- Άσχημη οσμή στα πόδια
- «Φουσκάλες» ή μικρές πληγές.
Οι οδηγίες αυτές βρίσκονται στο site της Εταιρείας Μελέτης Παθήσεων Διαβητικού Ποδιού www. emedip. gr και παραχωρούνται με τη σύμφωνη γνώμη της εταιρείας.
Βιβλιογραφία
1. Schaper NC, van Netten JJ, Apelqvist J, Bus SA, Hinchliffe RJ,
Lipsky BA et al. Practical guidelines on the prevention and
management of diabetic foot disease (IWGDF 2019 update).
Diabetes Metab Res Rev 2020, 36(Suppl 1):e3266
