Αδρανοποιημένο ανασυνδυασμένο εμβόλιο Έρπητα Ζωστήρα. Ένα εμβόλιο απαραίτητο στα άτομα με Σακχαρώδη Διαβήτη

ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΔΕΛΗΣ, MD, PhD
Παιδίατρος-Διαβητολόγος
τ. Διευθυντής ΕΣΥ
Α΄ Παιδιατρική Κλινική, Διαβητολογικό Κέντρο
Νοσοκομείο Παίδων «Π&Α Κυριακού»

Το αναθεωρημένο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών ενηλίκων του 2024, το οποίο δημοσιοποιήθηκε στις 7.3.2024 περιλαμβάνει σύσταση για τον εμβολιασμό των ατόμων ≥60 ετών με το αδρανοποιημένο ανασυνδυασμένο εμβόλιο για την προστασία από τον έρπητα ζωστήρα (RΖV). Το εμβόλιο αυτό, παρότι κυκλοφορεί στη χώρα μας από το 2022 ήταν εγκεκριμένο μόνο για τα άτομα με ανοσοκαταστολή. Ο έρπητας ζωστήρας οφείλεται στον ιό της ανεμευλογιάς-έρπητα ζωστήρα, ο οποίος κατά την πρωτοπαθή λοίμωξη προκαλεί την ανεμευλογιά. Ο ιός παραμένει σε λανθάνουσα κατάσταση στα νευρικά γάγγλια και όταν επανενεργοποιηθεί προκαλεί τον έρπητα ζωστήρα. Σύμφωνα με επιδημιολογικά στοιχεία, περισσότεροι από το 90%

των ενηλίκων ηλικίας >50 ετών είναι φορείς του ιού, ο οποίος επανενεργοποιείται σε 1 στους 3 με την πάροδο της ηλικίας λόγω εξασθένησης των αμυντικών ανοσολογικών μηχανισμών του οργανισμού. Επιπρόσθετα, εκτός της ηλικίας, ο κίνδυνος εκδήλωσης έρπητα ζωστήρα αυξάνεται με την παρουσία υποκείμενων νοσημάτων ή καταστάσεων ανάμεσα στους οποίους περιλαμβάνεται ο σακχαρώδης διαβήτης (ΣΔ). Σε πολλές μελέτες έχει διαπιστωθεί ότι τα άτομα με ΣΔ έχουν μέχρι 2,4 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να εκδηλώσουν έρπητα ζωστήρα συγκριτικά με τα άτομα χωρίς διαβήτη. Ο έρπητας ζωστήρας εκδηλώνεται με μονόπλευρο φυσαλιδώδες εξάνθημα, το οποίο συνοδεύεται από πόνο που μπορεί να είναι ανυπόφορος. Η νόσος ενδέχεται να έχει και σοβαρές εκδηλώσεις, όπως ο οφθαλμικός έρπητας ζωστήρας που μπορεί να προκαλέσει απώλεια όρασης, καθώς

και επιπλοκές, με πιο συχνή τη μεθερπητική νευραλγία. Η μεθερπητική νευραλγία παρουσιάζεται σε ποσοστό 8-32% των πασχόντων 1-3 μήνες μετά την εμφάνιση του εξανθήματος και χαρακτηρίζεται από χρόνιο επίμονο πόνο για μήνες. Οι θεραπευτικές επιλογές για τον έρπητα ζωστήρα και τη μεθερπητική νευραλγία είναι περιορισμένες και όχι ιδιαίτερα αποτελεσματικές. Η πρόληψη του έρπητα ζωστήρα με εμβολιασμό θεωρείται το πλέον αποτελεσματικό μέσο αντιμετώπισης της νόσου. Υπάρχουν δύο εμβόλια εγκεκριμένα για την προφύλαξη από τον έρπητα ζωστήρα, το εμβόλιο με ζώντα εξασθενημένο ιό (ZVL) από το 2014 και το αδρανοποιημένο ανασυνδυασμένο εμβόλιο (RΖV) από το 2022. Το εμβόλιο με ζώντα εξασθενημένο ιό προφυλάσσει από τον έρπητα ζωστήρα και τη μεθερπητική νευραλγία, αλλά η αποτελεσματικότητά του μειώνεται με την πάροδο της ηλικίας, ενώ αντενδείκνυται η χορήγησή του σε άτομα με ανοσοκαταστολή. Η κυκλοφορία του συγκεκριμένου εμβολίου στην Ελλάδα διακόπηκε πρόσφατα με απόφαση του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΟΦ). Το αδρανοποιημένο ανασυνδυασμένο εμβόλιο έχει μεγάλη αποτελεσματικότητα έναντι του έρπητα ζωστήρα και της μεθερπητικής νευραλγίας στις ηλικίες ≥50 ετών, δεν αντενδείκνυται στα άτομα με ανοσοκαταστολή, περιλαμβάνεται στις συστάσεις του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών 2024, συνταγογραφείται και αποζημιώνεται. Σύμφωνα με τις συστάσεις του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμών, το αδρανοποιημένο ανασυνδυασμένο εμβόλιο (RΖV) χορηγείται ενδομυϊκά σε δύο δόσεις:

• Σε άτομα ηλικίας ≥18 ετών με ανοσοκαταστολή (περιλαμβανομένων των ασθενών με HIV) με συνιστώμενο μεσοδιάστημα 1-2 μηνών

• Σε άτομα ηλικίας ≥60 ετών, με συνιστώμενο μεσοδιάστημα 2 μηνών (ο εμβολιασμός θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί το αργότερο σε μεσοδιάστημα 6 μηνών από την πρώτη δόση). Το RZV είναι ασφαλές και αποτελεσματικό, όταν χορηγείται ένα χρόνο μετά τη νόσηση από έρπητα ζωστήρα και 5 ή περισσότερα χρόνια μετά από προηγούμενο εμβολιασμό με το παλαιότερο εμβόλιο ZVL. Αν και δεν υπάρχουν σαφή δεδομένα, σε άτομα ηλικίας >70 ετών το διάστημα των 5 ετών μετά από προηγούμενο εμβολιασμό μπορεί να συντομευτεί. Τα άτομα με ΣΔ τύπου 1 (ΣΔτ1) και τύπου 2 (ΣΔτ2), ηλικίας ≥60 ετών είναι απαραίτητο να εμβολιαστούν σύμφωνα με τις συστάσεις που ισχύουν για ολόκληρο τον πληθυσμό, αφού ο ΣΔ αποτελεί αναγνωρισμένο παράγοντα κινδύνου για νόσηση από έρπητα ζωστήρα. Η εν λόγω σύσταση περιλαμβάνεται στις κατευθυντήριες οδηγίες της Αμερικανικής Διαβητολογικής Εταιρείας (ADA) και της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας, οι οποίες συνιστούν τον εμβολιασμό των ατόμων με ΣΔτ1 και ΣΔτ2 με το αδρανοποιημένο ανασυνδυασμένο εμβόλιο του έρπητα ζωστήρα.

Το αναθεωρημένο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών ενηλίκων του 2024 περιλαμβάνει σύσταση για τον εμβολιασμό των ατόμων ηλικίας ≥60 ετών με το αδρανοποιημένο ανασυνδυασμένο εμβόλιο για την προστασία από τον έρπητα ζωστήρα (RΖV), το οποίο συνταγογραφείται και αποζημιώνεται

• Τα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) έχουν μέχρι 2,4 φορές μεγαλύτερο κίνδυνο να εκδηλώσουν έρπητα ζωστήρα συγκριτικά με τα άτομα χωρίς διαβήτη
• Τα άτομα με ΣΔ, τύπου 1 (ΣΔτ1) και τύπου 2 (ΣΔτ2), ≥60 ετών είναι απαραίτητο να εμβολιαστούν σύμφωνα με τις συστάσεις που ισχύουν για ολόκληρο τον πληθυσμό, αφού ο ΣΔ αποτελεί παράγοντα κινδύνου για νόσηση από έρπητα ζωστήρα.