Χορήγηση γλυκαγόνης για την ανάταξη της υπογλυκαιμίας. Νέες επιλογές

Κυριάκος Αλουμανής — Ενδοκρινολόγος, Senior Medical Advisor ΦΑΡΜΑΣΕΡΒ-ΛΙΛΛΥ

Η υπογλυκαιμία (δηλαδή η μείωση των επιπέδων γλυκόζης <70 mg/dL) σε άτομα με σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) που θεραπεύονται με ινσουλίνη αποτελεί μια από τις σημαντικές φοβίες αλλά και τις πλέον στρεσογόνες επιπλοκές, όχι μόνο για τον ασθενή αλλά και για το περιβάλλον του. Ειδικά στην περίπτωση της σοβαρής υπογλυκαιμίας, η οποία προκύπτει χωρίς συγκεκριμένο όριο γλυκόζης και χαρακτηρίζεται από σοβαρή έκπτωση νοητικής λειτουργίας, με τον ασθενή να χρήζει υποβοήθησης από τρίτο άτομο προκειμένου να ανακτήσει τη λειτουργικότητά του ή τις αισθήσεις του, η άμεση κινητοποίηση του περιβάλλοντος αποτελεί καθοριστικό παράγοντα. Στην περίπτωση αυτή η χρήση γλυκαγόνης, ως θεραπεία επείγουσας αντιμετώπισης της υπογλυκαιμίας, έχει ήδη εδραιωθεί σε όλες τις κατευθυντήριες οδηγίες.1,2 Αντίθετα, τονίζεται η ανάγκη αποφυγής χορήγησης από του στόματος στερεών ή υγρών, λόγω του φόβου πνιγμονής. Μέχρι πρόσφατα η χορήγηση γλυκαγόνης γινόταν μόνο με ένεση κατόπιν ανασύστασης σκόνης του φαρμάκου με μια συγκεκριμένη διαδικασία η οποία καθιστούσε την εφαρμογή της θεραπείας το λιγότερο χρονοβόρα. Η πολύπλοκη διαδικασία προετοιμασίας πολλαπλών σταδίων μπορεί να είναι δύσκολη στην εκτέλεση για τους φροντιστές. Δεδομένου αυτού, η χρήση της γλυκαγόνης πρέπει να διδάσκεται στα μέλη της οικογένειας, στους φίλους ή στους οικείους, επειδή θα πρέπει να χορηγηθεί από κάποιον άλλο όταν ένα άτομο με ΣΔ είναι αναίσθητο λόγω σοβαρής υπογλυκαιμίας. Για τους λόγους αυτούς, η γλυκαγόνη δεν έχει λάβει τη θέση που όφειλε στη θεραπευτική της νόσου και των επιπλοκών της.3 Πλέον στη θεραπευτική της επείγουσας αντιμετώπισης της υπογλυκαιμίας εισάγονται εναλλακτικές, όπως η ρινική σκόνη γλυκαγόνης που κυκλοφορεί και στην ελληνική αγορά, καθώς και τα έτοιμα προς χρήση ενέσιμα διαλύματα γλυκαγόνης που πρόκειται να λάβουν έγκριση στο εγγύς μέλλον. Η ρινική γλυκαγόνη χορηγείται με μια συσκευή ενδορινικού ψεκασμού μίας δόσης και απορροφάται από το ρινικό βλεννογόνο χωρίς ανάγκη για εισπνοή ή άλλους χειρισμούς. Σύμφωνα με μελέτες σύγκρισης της αποτελεσματικότητας, τόσο σε ενήλικες όσο και σε παιδιά από 4 ετών και άνω, η ρινική γλυκαγόνη παρείχε ισάξια αποτελεσματικότητα με την ενδομυϊκή.4-6 Πλεονέκτημα ωστόσο συνιστούσε η πολύ μεγαλύτερη ευκολία εφαρμογής, καθώς σε μελέτες προσομοίωσης7,8 περισσότεροι από 9 στους 10 φροντιστές κατόρθωσαν να ολοκληρώσουν την εφαρμογή της αγωγής με επιτυχία είτε είχαν εκπαιδευτεί στη χορήγηση είτε όχι, έναντι ενός πολύ μικρού ποσοστού που ήταν σε θέση να ολοκληρώσει τη χορήγηση ενδομυϊκής γλυκαγόνης και το οποίο αφορούσε μόνο 1 στους 10 εκπαιδευμένους φροντιστές. Αντίθετα, μη εκπαιδευμένοι φροντιστές δεν μπόρεσαν να χρησιμοποιήσουν την ενδομυϊκή γλυκαγόνη.

Σύμφωνα με τις μελέτες, η ρινική σκόνη γλυκαγόνης απορροφάται από το βλεννογόνο, χωρίς να επηρεάζεται από ρινική συμφόρηση ή χρήση αποσυμφορητικών,9 και επαναφέρει τον ασθενή στα 15 min μετά τη χορήγηση.4-6 Σχετικά με τα νέα φαρμακευτικά προϊόντα που αναμένονται, αυτά αφορούν σε προγεμισμένες, έτοιμες προς χρήση σύριγγες γλυκαγόνης, οπότε αποφεύγεται η πολύπλοκη για τους φροντιστές διαδικασία της ανασύστασης του φαρμάκου. Ωστόσο, μένει να διευκρινιστεί κατά πόσο η χορήγηση ενός ενέσιμου φαρμάκου, ακόμη και αν αυτό δε χρειάζεται ανασύσταση, είναι μια εύκολη επιλογή για το περιβάλλον ενός ασθενούς με ΣΔ που βιώνει μια σοβαρή υπογλυκαιμία. Η ντασιγλουκαγόνη (dasiglucagon), ένα έτοιμο προς χρήση, ανάλογο γλυκαγόνης επόμενης γενιάς σε υδατικό διάλυμα για υποδόρια χορήγηση, για τη θεραπεία σοβαρής υπογλυκαιμίας, βρίσκεται σε μελέτες φάσης 3, επιδεικνύοντας αποτελεσματικότητα και ασφάλεια ανάλογη των υπαρχόντων φαρμακευτικών προϊόντων.10 Άλλα μη υδατικά, σταθερά σε θερμοκρασία δωματίου, έτοιμα προς χρήση υγρά φαρμακευτικά προϊόντα γλυκαγόνης, με πένα αυτόματης έγχυσης βρίσκονται στη διαδικασία έγκρισης από τις ρυθμιστικές αρχές. Συμπερασματικά, η γλυκαγόνη είναι ένα φάρμακο που είναι σημαντικό να βρίσκεται στις εφεδρείες οποιουδήποτε ασθενούς με ΣΔ και αυξημένη πιθανότητα υπογλυκαιμίας και να έχει γίνει κατανοητή η χρήση της από το περιβάλλον του ασθενούς. Νεότερα, ρινικά ή έτοιμα προς χρήση προϊόντα ενέσιμης γλυκαγόνης υπάρχουν ή/και αναμένονται στο εγγύς μέλλον προκειμένου και σε αυτή την περίπτωση να αποφευχθεί η όχι τόσο επιτυχημένη, όπως φαίνεται από τις μελέτες, διαδικασία ανασύστασης του φαρμάκου υπό τις συνθήκες που αυτή πρέπει να γίνει. Οι νέες συνθέσεις γλυκαγόνης προσφέρουν τη δυνατότητα βελτιστοποίησης της θεραπείας κατά τη διάρκεια επεισοδίων υπογλυκαιμίας, όταν οι ασθενείς δεν ανταποκρίνονται ή δεν μπορούν να καταναλώσουν από του στόματος υδατάνθρακες.