Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος (ΜΑΛΝΗ) Μήπως χρειάζεται περισσότερη προσοχή;
Μαριαννα Μπενρουμπή
Παθολόγος, συνεργαζόμενη ιατρός
με την «Ευρωκλινική» Αθηνών
Παθολόγος -Διαβητολόγος
Ο όρος «Μη Αλκοολική Λιπώδης Νόσος του Ήπατος (ΜΑΛΝΗ)» χρησιμοποιείται για να περιγράψει τη συσσώρευση λίπους στο ήπαρ σε άτομα που δεν πίνουν οινόπνευμα ή αν πίνουν, η ποσότητα που καταναλώνουν είναι λιγότερο από 30 g την ημέρα για τους άνδρες και 20 g την ημέρα για τις γυναίκες.
Ποιοι έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εμφανίσουν τη μη αλκοολική λιπώδη νόσο του ήπατος;
- Όσοι είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι
- Όσοι παρουσιάζουν διαβήτη, κυρίως τύπου 2, ή έχουν αντίσταση στην ινσουλίνη
- Όσοι έχουν αυξημένες τιμές χοληστερίνης ή τριγλυκεριδίων
- Όσοι έχουν υπέρταση και μεταβολικό σύνδρομο (σύνολο παθολογικών καταστάσεων που περιλαμβάνει κοιλιακή [σπλαχνική] παχυσαρκία, υπέρταση, σακχαρώδη διαβήτη, υψηλά επίπεδα τριγλυκεριδίων και χαμηλά επίπεδα ΗDL-χοληστερόλης). Η παχυσαρκία παρουσιάζει πλέον στοιχεία επιδημίας και ως εκ τούτου παρατηρείται αύξηση των περιστατικών με ΜΑΛΝΗ.
Ποια συμπτώματα θα μας κάνουν να σκεφθούμε τη ΜΑΛΝΗ;
Δεν υπάρχουν ειδικά συμπτώματα που θα μας κάνουν να σκεφθούμε ότι υπάρχει λιπώδης διήθηση του ήπατος. Ο ιατρός θα πρέπει να κάνει έναν έλεγχο ήπατος με υπερηχογράφημα σε κάθε άτομο που ανήκει στην παραπάνω κατηγορία, έστω και αν στον εργαστηριακό βιοχημικό έλεγχο οι ηπατικές εξετάσεις είναι μέσα στα φυσιολογικά όρια.
Πολύ συχνά, η διερεύνηση και η διάγνωση τίθενται λόγω των παθολογικών τιμών των εξετάσεων ηπατικής λειτουργίας. Μέχρι πριν από κάποια χρόνια εθεωρείτο σχεδόν αυτονόητο να συνυπάρχει με την παχυσαρκία των ατόμων με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 (ΣΔτ2) και λιπώδης διήθηση του ήπατος, χωρίς όμως να γνωρίζουμε ποιες μπορεί να είναι οι μακροχρόνιες συνέπειες. Οι ιατροί απέδιδαν εκεί τη μικρή αύξηση των ηπατικών ενζύμων και ήταν καθησυχαστικοί προς τον ασθενή για την ύπαρξη ενός λιπώδους ήπατος.
Τι ισχύει σήμερα;
Η ΜΑΛΝΗ κατατάσσεται είτε ως μη εξελισσόμενη λιπώδης διήθηση είτε ως εξελισσόμενη μη αλκοολική στεατοηπατίτιδα (ΜΑΣΗ). Η ΜΑΣΗ είναι η πλέον προχωρημένη μορφή της ΜΑΛΝΗ. Στις περισσότερες περιπτώσεις, το λιπώδες ήπαρ δεν προκαλεί κάποια βλάβη, αλλά σε ορισμένα άτομα η μακροχρόνια παρουσία λίπους στο ήπαρ οδηγεί σε φλεγμονή (ηπατίτιδα). Η μακροχρόνια φλεγμονή δημιουργεί ουλώδη ιστό στο ήπαρ. Η διαδικασία αυτή ονομάζεται ίνωση και μπορεί να οδηγήσει σε μη αναστρέψιμη βλάβη, δηλαδή σε κίρρωση. Η ΜΑΣΗ θεωρείται μια από τις κύριες αιτίες της κίρρωσης. Η μη αλκοολική λιπώδης διήθηση του ήπατος εμφανίζεται στο 25-30% του πληθυσμού παγκοσμίως, ενώ η ΜΑΣΗ στο 14% του πληθυσμού παγκοσμίως. Τα άτομα με ΣΔτ2 παρουσιάζουν σε σημαντικά μεγαλύτερη συχνότητα τόσο λιπώδη διήθηση ήπατος όσο και ΜΑΣΗ.
Υπολογίζεται ότι 60% των ατόμων με ΣΔτ2 έχουν λιπώδη διήθηση και 30% ΜΑΣΗ. Στατιστικά, οι άνδρες παρουσιάζουν σε διπλάσια συχνότητα μη αλκοολική λιπώδη διήθηση σε σχέση με τις γυναίκες, η διαφορά αυτή μειώνεται όταν πρόκειται για γυναίκες που βρίσκονται σε εμμηνόπαυση ή έχουν πολυκυστικές ωοθήκες.
Πώς θα διαγνώσουμε την ύπαρξη ΜΑΛΝΗ ή ΜΑΣΗ;
Με μη επεμβατικές εργαστηριακές εξετάσεις, βιοχημικές ή απεικονιστικές, όπως: Τα υψηλά επίπεδα ηπατικών ενζύμων, δηλαδή των τρανσαμινασών ή της αλκαλικής φωσφατάσης και γ-GT. Ωστόσο, φυσιολογικές τιμές ηπατικών ενζύμων δεν αποκλείουν την ύπαρξη προβλήματος. Οι τρανσαμινάσες μπορεί να είναι σε φυσιολογικά επίπεδα, ακόμη και σε ύπαρξη στεατοηπατίτιδας, σε ποσοστό μέχρι και 70%. Το υπερηχογράφημα ήπατος, το οποίο θα μας δείξει την εναπόθεση λίπους στο ήπαρ αλλά δε μας δίνει πληροφορίες για την ύπαρξη ηπατικής ίνωσης τουλάχιστον στα αρχικά στάδια. Η ύπαρξη λιπώδους διήθησης του ήπατος δε συνεπάγεται κατ’ ανάγκη τη μετάπτωση σε ηπατική ίνωση (στεατοηπατίτιδα). Προκειμένου όμως να υπάρξει έγκαιρη παρέμβαση, είναι σημαντικό να γίνει σταδιοποίηση της βαρύτητας της λιπώδους διήθησης του ήπατος. Υπάρχουν τέσσερα στάδια ίνωσης, από το στάδιο F2 έως το F4 η ίνωση θεωρείται προχωρημένη και θα πρέπει να γίνεται συχνή παρακολούθηση και παρέμβαση. Υπάρχουν άμεσοι και έμμεσοι βιολογικοί δείκτες ορού, που προκύπτουν από το επίπεδο των ηπατικών ενζύμων αλλά και άλλων βιοχημικών και αιματολογικών παραμέτρων και θέτουν τη διάγνωση για ύπαρξη ηπατικής βλάβης. Η ελαστογραφία, η μαγνητική τομογραφία είναι μη επεμβατικές απεικονιστικές εξετάσεις, που συμβάλλουν στην ακριβέστερη καταγραφή της ηπατικής κατάστασης ως προς την ύπαρξη ή μη ίνωσης. Η βιοψία ήπατος είναι η εξέταση που θα θέσει οριστικά τη διάγνωση και τη βαρύτητα της ηπατικής νόσου. Επειδή πρόκειται για επεμβατική εξέταση που ενέχει κινδύνους, δε συστήνεται παρά μόνο σε ειδικές περιπτώσεις. Οι κατευθυντήριες οδηγίες της Αμερικανικής Εταιρείας Μελέτης Νοσημάτων Ήπατος για το 2023 συστήνουν τον τακτικό ηπατικό έλεγχο με μη επεμβατικές δοκιμασίες για την καταγραφή ύπαρξης μη αλκοολικής λιπώδους διήθησης ή ηπατικής ίνωσης σε άτομα με ΣΔτ2. Για τα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 (ΣΔτ1), η σύσταση είναι να υπάρχει παρακολούθηση εάν συνυπάρχει παχυσαρκία, μεταβολικό σύνδρομο ή αυξημένη τιμή τρανσαμινασών.
Υπάρχει θεραπεία για τη μη αλκοολική λιπώδη διήθηση;
Δεν υπάρχει μέχρι στιγμής φαρμακευτική αγωγή, όμως έχουν δημοσιευτεί πολλές μελέτες που δείχνουν ότι η εναπόθεση λίπους στο ήπαρ μπορεί να υποστρέψει με την απώλεια βάρους 7-10% του υπάρχοντος και τη συστηματική άσκηση. Γεύματα που περιέχουν φυτικές ίνες, λαχανικά και μειωμένη ποσότητα κρέατος και επεξεργασμένων τροφών (αλλαντικά, κονσέρβες κ. λπ.) συμβάλλουν σημαντικά στη βελτίωση της εικόνας του ήπατος. Συνιστάται η αποφυγή κατανάλωσης ποτών και ζάχαρης. Η απώλεια βάρους μπορεί να οδηγήσει σε ομαλοποίηση των τιμών των ηπατικών ενζύμων, στην περίπτωση που παρουσιάζεται αύξηση τρανσαμινασών. Η απώλεια βάρους πρέπει να είναι σταδιακή. Αναφέρεται ότι απότομη απώλεια βάρους μπορεί να επιβαρύνει την κατάσταση της ηπατικής λειτουργίας.
Συμπερασματικά
- Η μη αλκοολική λιπώδης διήθηση του ήπατος, σε άτομα με ΣΔτ2, αποτελεί μια συχνή σιωπηρή ηπατική πάθηση που πρέπει να διερευνάται.
- Έχει μεγάλη σημασία η έγκαιρη αναγνώριση του προβλήματος δεδομένου ότι πρόκειται για κατάσταση που, σε σημαντικά μεγάλο ποσοστό, εξελίσσεται ίνωση του ηπατικού ιστού, με αποτέλεσμα τη μετάπτωση σε ηπατική κίρρωση.
- Η ηπατική κίρρωση είναι ο κυριότερος λόγος εμφάνισης καρκίνου του ήπατος.
- Η ΑΠΩΛΕΙΑ ΒΑΡΟΥΣ, ΑΚΟΜΗ ΚΑΙ ΣΕ ΠΟΣΟΣΤΟ 7-10% ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΟΔΗΓΗΣΕΙ ΣΕ ΥΠΟΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΕΝΑΠΟΘΕΣΗΣ ΛΙΠΟΥΣ ΣΤΟ ΗΠΑΡ.
Βιβλιογραφία
1. Chan WK, Chuah KH, Rajaram RB, lim ll, Ratnasingam J,
Vethakkan SR.Metabolic Dysfunction-Associated Steatotic liver
Disease: A State-of-the-Art Review. J Obes Metab Syndr. 2023
Sep 13. doi: 10.7570/jomes23052. Online ahead of print

