Μεταμόσχευση Βλαστοκυττάρων στον Διαβήτη Τύπου 1: Τα Αποτελέσματα της VX-880

Βλαστοκύτταρα και Διαβήτης Τύπου 1: Η επιστήμη ένα βήμα πιο κοντά στη θεραπεία.

favicon writer
Από
Ανδριανή Βαζαίου
MD, PhD Παιδίατρος-Διαβητολόγος Διευθύντρια Υπεύθυνη Διαβητολογικού Κέντρου Α΄ Παιδιατρική Κλινική, Γενικό Νοσοκομείο Παίδων Αθηνών «Π&Α Κυριακού»
metamoschefsi vlastokyttaron
Highlights
  • Νέα εποχή στη θεραπεία: Η μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων ανοίγει τον δρόμο για τη δημιουργία «ανεξάντλητων» κυττάρων που παράγουν ινσουλίνη.
  • Τέλος στην αναμονή μοσχευμάτων: Αντί για αναζήτηση συμβατών δοτών, τα βλαστοκύτταρα μπορούν να κατασκευαστούν στο εργαστήριο σε απεριόριστες ποσότητες.
  • Εντυπωσιακά αποτελέσματα: Στις πρώτες δοκιμές σε ανθρώπους (μελέτη VX-880), οι ασθενείς κατάφεραν να παράγουν δική τους ινσουλίνη και να εξαφανίσουν τις επικίνδυνες υπογλυκαιμίες.
  • Ζωή χωρίς ενέσεις: Αρκετοί από τους συμμετέχοντες στη μελέτη κατάφεραν να σταματήσουν πλήρως τις ενέσεις ινσουλίνης.
  • Το επόμενο μεγάλο στοίχημα: Οι επιστήμονες εργάζονται τώρα ώστε να προστατεύσουν αυτά τα κύτταρα χωρίς να χρειάζεται ο ασθενής να παίρνει βαριά φάρμακα (ανοσοκαταστολή).
Elodi

Έχει θέση η μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων στην αντιμετώπιση του σακχαρώδους διαβήτη τύπου 1 (ΣΔτ1). Τι μας δείχνουν οι κλινικές μελέτες;

Ανδριανή Βαζαίου, MD, PhD
Παιδίατρος-Διαβητολόγος
Διευθύντρια
Υπεύθυνη Διαβητολογικού Κέντρου
Α΄ Παιδιατρική Κλινική, Νοσοκομείο Παίδων «Π&Α Κυριακού»

Η μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων ήταν το όνειρο πολλών ερευνητών, εδώ και δεκαετίες. Ωστόσο, υπήρχαν πολλές δυσκολίες στην παραγωγή τους, γιατί τα βλαστοκύτταρα, τα οποία είναι αρχέγονα κύτταρα χρειάζεται να διαφοροποιηθούν μέσα από σύνθετες διαδικασίες και με την προσθήκη διαφόρων παραγόντων ώστε, τελικά, να μετατραπούν σε ινσουλινοπαραγωγά κύτταρα, που ανταποκρίνονται στις διάφορες συγκεντρώσεις γλυκόζης με δοσοεξαρτώμενο τρόπο. Υπάρχουν διάφορα πλεονεκτήματα στη χρήση βλαστοκυττάρων σε σχέση με τη μεταμόσχευση νησιδίων από θανόντα δότη, εάν η θεραπεία αυτή θα μπορέσει τελικά να εφαρμοστεί:

  • Υπάρχει η δυνατότητα παραγωγής απεριόριστου αριθμού βλαστοκυττάρων
  • Μπορεί να τυποποιηθεί η ποιότητα και η ποσότητα των νησιδίων που σχηματίζονται από τα βλαστοκύτταρα
  • Μπορεί να ελαχιστοποιηθεί η πιθανότητα λοίμωξης από τον δότη
  • Μπορεί να τροποποιηθεί έως ακόμη και να εξαλειφθεί η ανάγκη για ανοσοκαταστολή.

Στον αντίποδα, υπήρχαν πάντα οι φόβοι, μήπως τα εν λόγω κύτταρα συνεχίσουν να πολλαπλασιάζονται στο σώμα του λήπτη μετά τη μεταμόσχευση και προκαλέσουν τερατώματα. Θα πρέπει να επισημανθεί, ωστόσο, ότι υπάρχουν τεχνικές ελέγχου του πολλαπλασιασμού τους. Εάν, τελικά, η θεραπεία αυτή μπορέσει να εφαρμοστεί, θα αποτελέσει ένα τεράστιο όφελος και μια επανάσταση στον τομέα της θεραπείας του ΣΔτ1. Υπάρχουν τρεις κύριες στρατηγικές, οι οποίες έχουν διερευνηθεί για την προστασία των νησιδίων που προέρχονται από βλαστοκύτταρα:

  • Η χρήση ανοσοκατασταλτικής αγωγής
  • Ο εγκλωβισμός των νησιδίων σε μεμβράνες
  • Eπεξεργασία γονιδίων για την αποτροπή της απόρριψης.

Η μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων στον άνθρωπο έχει αρχίσει τα τελευταία χρόνια, μετά το 2016, με σχετικά ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Ο εγκλωβισμός των βλαστοκυττάρων σε μεμβράνες έχει δοκιμαστεί. Όμως, τα αποτελέσματα δεν ήταν τα επιθυμητά, γιατί υπήρχε πρόβλημα ανοξίας και τροφοδοσίας των νησιδίων που ήταν εγκλωβισμένα στις κάψουλες. Όταν δε οι ερευνητές επιχείρησαν να ανοίξουν οπές στις κάψουλες για την είσοδο των αγγείων, ώστε να εξασφαλιστεί η καλύτερη οξυγόνωση και τροφοδοσία των νησιδίων, ήταν αναγκασμένοι να χορηγήσουν ανοσοκατασταλτική αγωγή. Τα αποτελέσματα ήταν καλύτερα, όμως δεν ήταν τα απολύτως επιθυμητά. Για τον λόγο αυτόν προχώρησαν στην απευθείας μεταμόσχευση

figure1

Καλλιτεχνική απεικόνιση βλαστοκυττάρων και έλικας DNA.

των βλαστοκυττάρων στο ήπαρ μέσω της πυλαίας φλεβας. Στο τελευταίο Συνέδριο (84ο) της Αμερικανικής Διαβητολογικής Εταιρείας (American Diabetes Association, ΑDA) παρουσιάστηκαν τα πλέον πρόσφατα δεδομένα σχετικά με τα αποτελέσματα των κλινικών μελετών από τη μεταμόσχευση των βλαστοκυττάρων στον άνθρωπο από τον Piotr Witkowski, συγγραφέα πολλών άρθρων για τη μεταμόσχευση των βλαστοκυττάρων. Ο Witkowski αναφέρθηκε στην αποτελεσματικότητα της μελέτης, φάσης 1/2 FORWARD (VX-880), η οποία αφορά σε μεταμόσχευση βλαστοκυττάρων σε άτομα με ΣΔτ1, με αδυναμία αναγνώρισης της υπογλυκαιμίας και ιστορικό σοβαρών υπογλυκαιμικών επεισοδίων. Η VX-880 είναι ερευνητική θεραπεία αλλογενούς μεταμόσχευσης πλήρως διαφοροποιημένων ινσουλινοπαραγωγών βλαστοκυττάρων, που μεταμοσχεύονται με έγχυση στην πυλαία φλέβα. Τα μεταμοσχευμένα άτομα λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική αγωγή, η οποία δεν έχει κορτιζόνη, αλλά έχει άλλα ανοσοκατασταλτικά φάρμακα, όπως αντιθυμοκυτταρική σφαιρίνη (που χορηγείται αρχικά) και τακρόλιμους και σιρόλιμους (φάρμακα, τα οποία χορηγούνται για συντήρηση). H συγκεκριμένη μελέτη είχε τρεις φάσεις: Στην αρχική φάση (Α΄) χορηγήθηκε η μισή δόση των βλαστοκυττάρων, γιατί οι ερευνητές διερευνούσαν θέματα ασφάλειας. Στη δεύτερη φάση (Β΄) χορηγήθηκε η πλήρης δόση, αλλά σε διαδοχικές εγχύσεις. Στην τρίτη φάση (Γ΄) χορηγήθηκε η πλήρης δόση από την αρχή. Κριτήρια ένταξης στη μελέτη ήταν άτομα με ΣΔτ1, ηλικίας 18−65 ετών, με δύο ή περισσότερα σοβαρά υπογλυκαιμικά επεισόδια το τελευταίο έτος και αδυναμία αναγνώρισης της υπογλυκαιμίας. Ο στόχος της μελέτης ήταν η εκτίμηση του ποσοστού των ατόμων, το οποίο θα έμενε ελεύθερο υπογλυκαιμικών επεισοδίων από την 90ή ημέρα έως το τέλος του πρώτου έτους, με γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη <7% ή εκείνο των ατόμων που είχαν ≥1% μείωση της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης από την 180ή ημέρα έως το τέλος του πρώτου έτους. Επίσης, δευτερογενής στόχος ήταν η καταγραφή του ποσοστού των ατόμων που έμεινε ελεύθερο ινσουλίνης από την 180ή ημέρα έως το τέλος του πρώτου έτους. Η μελέτη συμπεριέλαβε 14 άτομα μέσης ηλικίας 44 ετών, από τα οποία τα 12 έλαβαν πλήρη δόση και για τα οποία υπήρχε παρακολούθηση τουλάχιστον 150 ημερών, ενώ για 3 άτομα υπήρχε παρακολούθηση ενός έτους. Και τα 12 άτομα είχαν ενδείξεις λειτουργίας των μεταμοσχευμένων β-κυττάρων, κλινικά σημαντική παραγωγή της ινσουλίνης από το μόσχευμα, μείωση της δόσης της ινσουλίνης, εκτός από ένα άτομο που λάμβανε κορτιζόνη. Επτά άτομα που συμπλήρωσαν 180 ημέρες παρακολούθησης διέκοψαν την εξωγενή ινσουλίνη. Επιπρόσθετα, και τα 12 άτομα βελτίωσαν τον γλυκαιμικό έλεγχο με HbA1c <7% και μειώθηκαν τα σοβαρά υπογλυκαιμικά επεισόδια μετά την 90ή ημέρα. Τα 3 άτομα που παρακολουθούνταν για ένα έτος πέτυχαν όλους τους στόχους της μεταμόσχευσης, δεν είχαν σοβαρά υπογλυκαιμικά επεισόδια, ελάττωσαν τη γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη (<7%), και είχαν μείωση της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης ≥1% μεταξύ της 180ης και 365ης ημέρας. Οι ανεπιθύμητες παρενέργειες ήταν ήπιες και μέτριας σοβαρότητας, ενώ για τις περισσότερες ευθυνόταν η ανοσοκατασταλτική αγωγή. Υπήρχαν δύο θάνατοι, οι οποίοι δεν σχετίζονταν με τη μεταμόσχευση νησιδίων. Η μελέτη αυτή δείχνει τη θεραπευτική δυνατότητα των νησιδίων που προέρχονται από βλαστοκύτταρα. Μετά από τόσες προσπάθειες, η μεταμόσχευση των νησιδίων έφθασε πλέον στην κλινική εφαρμογή και ανοίγει νέους ορίζοντες για μελλοντική θεραπεία των ατόμων με ΣΔτ1. Οπωσδήποτε, απαιτείται περισσότερη έρευνα αναφορικά με τον τομέα αυτόν.

Μετά από πολλές ερευνητικές προσπάθειες, η μεταμόσχευση των βλαστοκυττάρων με ινσουλινοπαραγωγά κύτταρα έχει φθάσει πλέον στην κλινική εφαρμογή και ανοίγει νέους ορίζοντες για μελλοντική θεραπεία των ατόμων με ΣΔτ1. Οπωσδήποτε, απαιτείται περισσότερη έρευνα στον τομέα αυτόν.

Βιβλιογραφία

1. Witkowski P, Philipson LH, Buse JB, Robertson RP, Alejandro R,
Bellin MD et al. Islets transplantation at a crossroads − need
for urgent regulatory update in the United States: Perspective
presented during the scientific sessions 2021 at the American
Diabetes Association Congress. Front Endocrinol (Lausanne)
2022, 12:789526.

Elodi
Κοινοποιήστε αυτό το Άρθρο
MD, PhD Παιδίατρος-Διαβητολόγος Διευθύντρια Υπεύθυνη Διαβητολογικού Κέντρου Α΄ Παιδιατρική Κλινική, Γενικό Νοσοκομείο Παίδων Αθηνών «Π&Α Κυριακού»
Δεν υπάρχουν Σχόλια