Βασικές πληροφορίες για άτομα με υπέρταση
Διάγνωση
- Η διάγνωση της υπέρτασης βασίζεται στη διαπίστωση σταθερά αυξημένων τιμών αρτηριακής πίεσης σε μετρήσεις στο ιατρείο (συστολική 140 mmHg ή διαστολική 90 mmHg ή υψηλότερες τιμές) σε τουλάχιστον 2-3 επισκέψεις με τριπλές μετρήσεις κάθε φορά μετά από τουλάχιστον 5 min ηρεμίας σε καθιστή θέση.
- Η διάγνωση της υπέρτασης χρειάζεται οπωσδήποτε επιβεβαίωση με μετρήσεις της πίεσης εκτός ιατρείου, δηλαδή στο σπίτι (οδηγίες παρακάτω) ή με 24ωρη καταγραφή της πίεσης.
Κίνδυνος
- Η αυξημένη αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ο σημαντικότερος παράγοντας κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα. Η αρρύθμιστη υπέρταση αυξάνει τον κίνδυνο για εγκεφαλικό επεισόδιο, έμφραγμα καρδιάς, καρδιακή ανεπάρκεια, νεφρική ανεπάρκεια, απόφραξη αρτηριών των ποδιών και άνοια.
- Για κάθε 20 mmHg αύξησης της συστολικής (μεγάλης) πίεσης (π. χ. από 140 mmHg σε 160 mmHg) ή 10 mmHg αύξησης της διαστολικής (μικρής) πίεσης (π. χ. από 90 mmHg σε 100 mmHg), ο κίνδυνος θανάτου από έμφραγμα καρδιάς και εγκεφαλικό επεισόδιο διπλασιάζεται.
- Μετά την ηλικία των 50 ετών η αύξηση της συστολικής πίεσης είναι πιο συχνή και περισσότερο επικίνδυνη από την αύξηση της διαστολικής πίεσης.
- Ο κίνδυνος από την υπέρταση δεν είναι άμεσος, δηλαδή τη στιγμή που αυξάνεται η πίεση, αλλά μακροχρόνιος μέσω σκλήρυνσης του τοιχώματος των αρτηριών (αθηρωμάτωσης), με αποτέλεσμα τη θρόμβωση και την απόφραξή τους που προκαλούν τα καρδιαγγειακά επεισόδια (έμφραγμα και εγκεφαλικό).
Αιτιολογία
- Πάνω από το 90% των υπερτασικών ατόμων πάσχουν
- από τη λεγόμενη «ιδιοπαθή» υπέρταση, η αιτιολογία της οποίας είναι ασαφής, αλλά με ισχυρό ρόλο κληρονομικών παραγόντων (υπέρταση στους γονείς). Περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως παχυσαρκία, καθιστική ζωή, κακή διατροφή κ. λπ., επίσης συμβάλλουν στην εμφάνιση ιδιοπαθούς υπέρτασης.
- Σε λίγες περιπτώσεις η υπέρταση μπορεί να οφείλεται σε συγκεκριμένα νοσήματα (δευτεροπαθής υπέρταση), όπως π. χ. στένωση νεφρικών αρτηριών, αδένωμα των επινεφριδίων κ. λπ. Ο ιατρός θα επιλέξει λίγες «ύποπτες» περιπτώσεις στις οποίες ίσως χρειάζεται ειδική διερεύνηση για την αιτία της υπέρτασης.
- Η αυξημένη πίεση, κατά κανόνα, δεν προκαλεί κανένα σύμπτωμα. Σε συνθήκες άγχους, εκνευρισμού, συγκίνησης, πονοκεφάλου, ζάλης κ. λπ., η πίεση μπορεί να αυξηθεί, ακόμη και συστολική >180 mmHg.
- Η απώλεια των παραπανίσιων κιλών συμβάλλει σημαντικά στη μείωση της αρτηριακής πίεσης.
Οφέλη θεραπείας
- Η αποτελεσματική αντιμετώπιση της υπέρτασης με τη φαρμακευτική θεραπεία εξουδετερώνει πλήρως τον κίνδυνο για εγκεφαλικό επεισόδιο που οφείλεται στην υπέρταση, μειώνει κατά 2/3 τον κίνδυνο για έμφραγμα της καρδιάς, μειώνει κατά 50% τον κίνδυνο καρδιακής ανεπάρκειας, καθυστερεί την εξέλιξη της βλάβης των νεφρών και μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης άνοιας.
- Σε άτομα με υπέρταση που υποβάλλονται σε φαρμακευτική θεραπεία, ο καρδιαγγειακός κίνδυνος δεν εξαρτάται από την πίεση που είχαν πριν από την έναρξη της θεραπείας, αλλά από το πόσο καλή ρύθμιση της πίεσης έχουν επιτύχει.
- Για την πλήρη εξουδετέρωση του καρδιαγγειακού κινδύνου από την υπέρταση δεν αρκεί η χορήγηση αντιυπερτασικών φαρμάκων, αλλά είναι απαραίτητη η επίτευξη άριστης ρύθμισης της πίεσης.
Ρύθμιση στην Ελλάδα
- Η πρόσφατη επιδημιολογική μελέτη ΕΜΕΝΟ σε 6.000 άτομα σε όλη την Ελλάδα έδειξε ότι περίπου 40% των ενηλίκων έχουν υπέρταση (άνδρες 43%, γυναίκες 37%) και 80% αυτών είναι ηλικίας >65 ετών (Στεργίου Γ και συν. Αρχ Ελλ Ιατρ 2021, 38:215-223).
- Από το σύνολο των υπερτασικών, ποσοστό 32% δε γνωρίζει ότι πάσχει από υπέρταση, 3% αυτών έχουν διαγνωστεί αλλά δεν λαμβάνουν θεραπεία και 35% λαμβάνουν φαρμακευτική θεραπεία, αλλά παραμένουν αρρύθμιστοι. Έτσι, τελικά, μόνο 30% των υπερτασικών ατόμων στην Ελλάδα έχουν επιτύχει καλή ρύθμιση της πίεσής τους με τη θεραπεία.
Συμπτώματα
- Η αυξημένη πίεση, κατά κανόνα, δεν προκαλεί κανένα σύμπτωμα. Σε συνθήκες άγχους, εκνευρισμού, συγκίνησης, πονοκεφάλου, ζάλης κ. λπ., η πίεση μπορεί να αυξηθεί, ακόμη και συστολική >180 mmHg.
- Η αύξηση αυτή είναι παροδική, δε συνεπάγεται άμεσο κίνδυνο για εγκεφαλικό ή άλλο επεισόδιο και δεν απαιτείται άμεση αντιμετώπιση. Αν όμως συνοδεύεται από πόνο στο στήθος ή δυσκολία στην αναπνοή, τότε χρειάζεται άμεση αξιολόγηση από ιατρό.
Μείωση πίεσης χωρίς φάρμακα
- Η απώλεια παραπανίσιων κιλών συμβάλλει σημαντικά στη μείωση της πίεσης. Άλλα μέσα είναι (α) η μείωση αλατιού στη διατροφή, (β) η μείωση κατανάλωσης οινοπνεύματος (μέχρι 2 ποτά την ημέρα στους άνδρες και 1 ποτό στις γυναίκες), (γ) αύξηση κατανάλωσης φρούτων, λαχανικών και γαλακτοκομικών χωρίς λίπη και (δ) τακτική σωματική άσκηση.
- Τα παραπάνω είναι χρήσιμα σε όλους τους υπερτασικούς ασθενείς γιατί μπορεί να συμβάλλουν στην αποφυγή των φαρμάκων σε ήπιες περιπτώσεις, στη μείωση των
φαρμάκων σε άτομα υπό θεραπεία, αλλά και στη βελτίωση άλλων σημαντικών παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου, όπως στη χοληστερίνη και στο σάκχαρο.
Κανόνες θεραπείας
- Τα φάρμακα για την υπέρταση λαμβάνονται καθημερινά, κατά κανόνα το πρωί, αμέσως μετά την έγερση από το κρεβάτι. Η θεραπεία δεν αλλάζει από ημέρα σε ημέρα ανάλογα με το τι πίεση μετράτε στο σπίτι. Όταν απαιτείται αλλαγή της θεραπείας, αυτή καθορίζεται από τον ιατρό.
- Η πίεση μπορεί να ρυθμιστεί καλά με ένα φάρμακο. Όμως, σε πολλές περιπτώσεις χρειάζονται 2 ή περισσότερα φάρμακα, τα οποία συνήθως χορηγούνται μαζί το πρωί σε ξεχωριστά χάπια ή 2 ή και 3 φάρμακα σε ένα χάπι. Ίσως ο ιατρός προτιμήσει ένα από τα φάρμακα να χορηγείται το βράδυ.
- Η τακτική που ακολουθείται, όταν η πίεση στο σπίτι βρεθεί αυξημένη, να λαμβάνεται επιπλέον δόση φαρμάκου ή όταν βρεθεί χαμηλή να παραλείπεται μία δόση, είναι απόλυτα λανθασμένη και οδηγεί σε άγχος και ταλαιπωρία των ασθενών και, τελικά, σε αποτυχία ρύθμισης της υπέρτασης.
- Τα φάρμακα για την υπέρταση δε «συνηθίζονται» και δεν υπάρχει λόγος αλλαγής της θεραπείας, αν η πίεση είναι καλά ρυθμισμένη και δεν εμφανίζονται ανεπιθύμητες ενέργειες.
Κριτήρια ρύθμισης
- Η υπέρταση θεωρείται άριστα ρυθμισμένη όταν η αρτηριακή πίεση είναι χαμηλή τόσο στο ιατρείο όσο και εκτός ιατρείου (στο σπίτι ή με 24ωρη καταγραφή της πίεσης).
- Στο ιατρείο πρέπει να γίνονται τρεις μετρήσεις της πίεσης σε κάθε επίσκεψη και ο μέσος όρος της δεύτερης και της τρίτης μέτρησης της κάθε επίσκεψης να είναι <140/90 mmHg και καλύτερα <130/85 mmHg.
- Στο σπίτι ο μέσος όρος μετρήσεων 3-7 ημερών (παρακάτω οδηγίες για μετρήσεις στο σπίτι) πρέπει να είναι <135/85 mmHg και καλύτερα <130/80 mmHg.
Παρακολούθηση στο σπίτι
- Χρησιμοποιείστε αυτόματο ηλεκτρονικό πιεσόμετρο που μετρά την πίεση στο μπράτσο και είναι πιστοποιημένο. Πιεσόμετρα καρπού ή με ακουστικά δε συνιστώνται για το σπίτι. Ενημερωμένοι κατάλογοι με αξιόπιστα πιεσόμετρα υπάρχουν στον διαδικτυακό χώρο www. stridebp. org.
- Για τη μακροχρόνια παρακολούθηση της υπέρτασης υπό θεραπεία συνιστώνται μετρήσεις 1-2 φορές την εβδομάδα ή τον μήνα.
- Πριν από κάθε επίσκεψη στον ιατρό και αν νομίζετε ότι η πίεσή σας έχει αλλάξει (αυξήθηκε ή μειώθηκε), να γίνονται μετρήσεις της πίεσης για 7 ημέρες (όχι λιγότερες από 3 ημέρες με τουλάχιστον 12 μετρήσεις), το πρωί πριν από τα φάρμακα και το απόγευμα, δύο μετρήσεις κάθε φορά με μεσοδιάστημα 1 min. Υπολογίζεται ο μέσος όρος όλων των μετρήσεων, αφού διαγραφεί η πρώτη ημέρα.
- Μετρήσεις γίνονται μόνο σε συνθήκες ηρεμίας σε καθιστή θέση αφού ξεκουραστείτε για λίγα λεπτά. Περιστασιακές μετρήσεις σε συνθήκες άγχους, πανικού, πονοκέφαλου κ. λπ. είναι κατά κανόνα παραπλανητικές και πρέπει αν αποφεύγονται.
Πρόληψη κινδύνου
- Για την αποτελεσματική πρόληψη των καρδιαγγειακών επεισοδίων δεν αρκεί μόνο η μείωση της πίεσης, αλλά επιβάλλεται η αντιμετώπιση όλων των συνυπαρχόντων παραγόντων που συμβάλλουν στην πρόκλησή τους.
- Δραστική μείωση του συνολικού κινδύνου επιτυγχάνεται με την οριστική διακοπή του καπνίσματος, τη μείωση της χοληστερίνης, τη ρύθμιση του σακχάρου, την απώλεια παραπανίσιων κιλών, την υγιεινή διατροφή και την τακτική σωματική άσκηση (30 min άσκηση μέτριας έντασης 5-7 ημέρες την εβδομάδα, π. χ. γρήγορο περπάτημα).
Μακροχρόνια παρακολούθηση
- Στην αρχική περίοδο και μέχρι να επιτευχθεί άριστη ρύθμιση της πίεσης με τη θεραπεία συνήθως απαιτείται παρακολούθηση από τον ιατρό κάθε λίγες εβδομάδες.
- Όταν η πίεση ρυθμιστεί καλά και αν δεν υπάρχουν άλλα σημαντικά προβλήματα, τότε παρακολούθηση ανά 6μηνο συνήθως είναι επαρκής. Αν συνυπάρχουν προβλήματα, όπως σακχαρώδης διαβήτης, χοληστερίνη, κάπνισμα, προχωρημένη αρτηριοσκλήρυνση, καρδιοπάθεια, εγκεφαλικό, νεφρική βλάβη κ. λπ., τότε χρειάζεται συχνότερη παρακολούθηση κάθε 2-3 μήνες.
- Η καλή μακροχρόνια συνεργασία με τον ιατρό και η τακτική παρακολούθηση είναι απαραίτητες προϋποθέσεις για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της υπέρτασης και την πρόληψη των καρδιαγγειακών επιπλοκών.
Περιεχόμενα
