Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 1 (ΣΔτ1) οφείλεται κατά κύριο λόγο σε αυτοάνοσης αιτιολογίας καταστροφή των β-κυττάρων του παγκρέατος, η οποία έχει ως αποτέλεσμα την ινσουλινοπενία. Κατά συνέπεια η θεραπεία με ινσουλίνη είναι απαραίτητη. Οι αντλίες ινσουλίνης CSII (Continuous Subcutaneous Insulin Infusion) είναι μια σημαντική και γρήγορα εξελισσόμενη μέθοδος χορήγησης ινσουλίνης που χρησιμοποιείται κυρίως στον ΣΔτ1. 

Οι πρώτες αντλίες ινσουλίνης κυκλοφόρησαν τη δεκαετία του 1970. Στα μέσα του 1990 η μελέτη DCCT (Diabetes Control and Complications Trial) αναγνώρισε την ανάγκη εντατικοποιημένης ινσουλινοθεραπείας, με σκοπό τον αυστηρό γλυκαιμικό έλεγχο για την αποφυγή επιπλοκών που οφείλονται στον ΣΔ, όπως αμφιβληστροειδοπάθεια, νευροπάθεια, νεφροπάθεια και καρδιαγγειακή νόσος. Έτσι δόθηκε νέα ώθηση στην τεχνολογία των αντλιών και αυξήθηκε η χρήση της στα άτομα με ΣΔτ1 στην προσπάθεια να υποκατασταθεί η φυσιολογική έκκριση ινσουλίνης και να επιτευχθεί αυστηρός γλυκαιμικός έλεγχος.

Τρόπος λειτουργίας και τύποι αντλιών

Η αντλία ινσουλίνης είναι μια ψηφιακή ηλεκτρομηχανική συσκευή η οποία παρέχει συνεχή υποδόρια έγχυση ταχείας δράσης ινσουλίνης διά μέσου ενός λεπτού καθετήρα (set έγχυσης). Μέσω της αντλίας χορηγούνται μικρές ποσότητες ινσουλίνης με διαφορετικό ρυθμό ανά ώρα (βασικός ρυθμός) και μεγαλύτερες ποσότητες για την κάλυψη των γευμάτων και τη διόρθωση των υψηλών τιμών γλυκόζης. Η κλασικού τύπου αντλία ενώνεται με το set έγχυσης μέσω λεπτού σωλήνα. Η αντλία τύπου patch ενσωματώνει το set έγχυσης, τοποθετείται με αυτοκόλλητο στο σώμα και ελέγχεται με απομακρυσμένη ασύρματη συσκευή.

Η ανάπτυξη συστημάτων συνεχούς καταγραφής γλυκόζης οδήγησε στην κατασκευή αντλιών SAP (Sensor Augmented Pump) που συνδυάζουν αντλία και καταγραφέα επιπέδων γλυκόζης στην ίδια συσκευή. Τα δεδομένα της συνεχούς καταγραφής εμφανίζονται στον χρήστη που μπορεί έτσι να αντιδράσει αμεσότερα στις υψηλές ή χαμηλές τιμές σακχάρου και ενεργοποιούν αυτόματες λειτουργίες της αντλίας, όπως η διακοπή χορήγησης ινσουλίνης PLGS (Predictive Low Glucose Suspend). Σκοπός της έρευνας είναι η δημιουργία συστημάτων αυτοματοποιημένης χορήγησης ινσουλίνης, γνωστά ως «τεχνητό πάγκρεας» ή «closed loop». Έως σήμερα έχουμε συστήματα που ρυθμίζουν αυτόματα τον βασικό ρυθμό χορήγησης ινσουλίνης αλλά όχι τη χορήγηση των προγευματικών ή διορθωτικών του υψηλού σακχάρου δόσεων ινσουλίνης γνωστών ως bolus (Hybrid Closed Loop).

Ενδείξεις

Για χρήση αντλίας ινσουλίνης Όλα τα άτομα με ΣΔτ1 μπορούν να ωφεληθούν από τη χρήση αντλίας ινσουλίνης. Το μεγαλύτερο όφελος το έχουν όμως τα άτομα με: 1. Κακή γλυκαιμική ρύθμιση 2. Συχνές ή νυχτερινές υπογλυκαιμίες 3. Ανεπίγνωστες υπογλυκαιμίες 4. Φαινόμενο της αυγής 5. Ασταθή ωράρια γευμάτων και εργασίας 6. Επιθυμία για λιγότερες ενέσεις και μεγαλύτερη ευελιξία 7. Γαστροπάρεση 8. Κύηση 9. Ανάγκη μικρών δόσεων ινσουλίνης (π.χ. παιδιά).

Αντενδείξεις

Για τη χρήση αντλίας ινσουλίνης 1. Ενστάσεις στη χρήση της αντλίας λόγω δυσκολίας χρήσης της στην καθημερινότητα του ασθενούς 2. Ιστορικό σοβαρής ψυχικής νόσου 3. Αδυναμία μετρήσεων αυτοελέγχου και υπολογισμού υδατανθράκων 4. Έλλειψη κινήτρου για καλύτερη ρύθμιση του σακχαρώδους διαβήτη 5. Μη ρεαλιστικές προσδοκίες από τη χρήση αντλίας.

Οφέλη από τη χρήση αντλίας ινσουλίνης Από διάφορες αναδρομικές μελέτες καθώς και από μελέτες με δεδομένα της καθημερινής ρύθμισης του διαβήτη (real-world data μελέτες) φαίνεται ότι η αλλαγή θεραπείας από πολλαπλές ενέσεις σε αντλία ινσουλίνης σχετίζεται με στατιστικά σημαντική βελτίωση της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (μείωση HBA1c 0,25-0,75% ένα έτος μετά την έναρξη) και της γλυκόζης νηστείας. Παρατηρήθηκε επίσης μείωση της δόσης ινσουλίνης, των υπογλυκαιμικών επεισοδίων και της μεταβλητότητας των τιμών γλυκόζης αίματος, χωρίς αύξηση των επεισοδίων διαβητικής κετοξέωσης (ΔΚΑ). 

Το μεγαλύτερο όφελος το είχαν οι πάσχοντες με υψηλότερες τιμές HBA1c, γεγονός που υποδηλώνει ότι θα πρέπει να απαιτείται η καλύτερη γλυκαιμική ρύθμιση του πάσχοντος για ένταξή του στη χρήση αντλίας. Αξίζει να σημειωθεί ότι κάποιες τυχαιοποιημένες προοπτικές μελέτες δεν έδειξαν μείωση της HBA1c στα παιδιά αλλά σε μετα-αναλύσεις φάνηκε σημαντική μείωση των σοβαρών υπογλυκαιμιών και βελτίωση της ποιότητας ζωής τους. Επιπλέον όφελος φαίνεται επίσης να υπάρχει από τη μείωση του κινδύνου επιπλοκών, όπως διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, περιφερική νευροπάθεια και στεφανιαία νόσος που πρέπει να αποδοθεί στη μείωση της μεταβλητότητας της γλυκόζης αίματος σε σχέση με τους ασθενείς σε θεραπευτικό σχήμα πολλαπλών ενέσεων. 

Η μεγαλύτερη ευελιξία στην καθημερινότητα που επιτυγχάνεται με τις αντλίες είναι ένα σημαντικό πλεονέκτημα και καθοριστική για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής στους ασθενείς με ΣΔτ1.

Συμπεράσματα Η έναρξη θεραπείας με αντλία ινσουλίνης στον ΣΔτ1 έχει ως αποτέλεσμα τη σημαντική βελτίωση στον έλεγχο της νόσου, ειδικά με την προσθήκη συνεχούς καταγραφής της γλυκόζης (CGM). Η θεραπεία είναι αποτελεσματική και ασφαλής σε άτομα όλων των ηλικιών. Η τεχνολογία των αντλιών αναπτύσσεται με εκπληκτικούς ρυθμούς και έχει τις δυνατότητες να βελτιώσει περαιτέρω τη ρύθμιση του διαβήτη. 

Ωστόσο, τα άτομα με ΣΔτ1 πρέπει να είναι σε θέση να ξεπεράσουν τυχόν εμπόδια στη χρήση της συσκευής και να έχουν ρεαλιστικές προσδοκίες για τη συγκεκριμένη συσκευή τους. Πρέπει επίσης να εκπαιδευθούν και να υπάρχει στενή κλινική παρακολούθηση για επιτυχημένη θεραπεία με αντλία ινσουλίνης. Σημαντική είναι επίσης η καλή συνεργασία ιατρού-ασθενούς για τη βελτιστοποίηση της χρήσης των τεχνολογιών της αντλίας ινσουλίνης κατά την έναρξη της θεραπείας αλλά και στο μέλλον