Νεότερες εξελίξεις στην τεχνολογία στον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 — Μέρος 3ο
Ανδριανή Βαζαίου, MD, PhD
Παιδίατρος-Διαβητολόγος
Διευθύντρια, Υπεύθυνη Διαβητολογικού Κέντρου
Α΄ Παιδιατρική Κλινική, Νοσοκομείο Παίδων «Π&Α Κυριακού»
Αντλίες συνεχούς έγχυσης ινσουλίνης
Στην ελληνική αγορά υπάρχουν αντλίες με σωλήνωση (αντλίες MiniMed™ 640G, 740G και 780G, η Dana, η Εquil) και αντλίες επαφής (ΟmniPod Dash και Glucomen Day Patch). Και τα δύο είδη αντλιών είναι εξίσου αποτελεσματικά ως προς τη γλυκαιμική ρύθμιση. Η αντλία μιμείται τον φυσιολογικό τρόπο έκκρισης ινσουλίνης καλύτερα από το σύστημα των πολλαπλών ενέσεων.
Έχει πολλές δυνατότητες:
- Επιτρέπει την προσαρμογή της δόσης της ινσουλίνης βάσει των αναγκών του ατόμου με διαβήτη (εξατομίκευση της θεραπείας)
- Διαθέτει τη δυνατότητα διορθωτικών δόσεων (ως διορθωτική ορίζεται η δόση εκείνη που επιτρέπει τη διόρθωση του υψηλού σακχάρου στα φυσιολογικά επίπεδα)
- Βοηθά στη μείωση του αριθμού των ενέσεων
- Παρέχει τη δυνατότητα χορήγησης μικροδόσεων, ιδιότητα ιδιαίτερα χρήσιμη για τα μικρά παιδιά και τα άτομα που έχουν μεγάλη ευαισθησία στην ινσουλίνη
- Επιτρέπει καλύτερο χειρισμό των δύσκολων γευμάτων, δεδομένου ότι διαθέτει διαφορετικά προγράμματα δόσεων που εξυπηρετούν καλύτερο χειρισμό των λιπαρών γευμάτων
- Επιτρέπει μεγαλύτερη ελευθερία και ευελιξία στο καθημερινό πρόγραμμα του ατόμου με διαβήτη
- Διαθέτει υπολογιστή δόσης, ο οποίος λαμβάνει υπόψη την υπολειμματική δράση ινσουλίνης προς αποφυγή υπογλυκαιμίας και βοηθά στον υπολογισμό της δόσης από γευματική και διορθωτική ινσουλίνη
- Ορισμένα μοντέλα αναστέλλουν τη χορήγηση ινσουλίνης πριν από το χαμηλό
- Nεότερες αντλίες συνεργάζονται με συστήματα συνεχούς καταγραφής (υβριδικό κλειστό κύκλωμα) για αναστολή πριν από το χαμηλό και για χορήγηση ινσουλίνης σε υψηλές τιμές σακχάρου. Η αντλία υπερτερεί του συστήματος πολλαπλών ενέσεων:
- Οι μελέτες έχουν δείξει ότι τα παιδιά, οι έφηβοι που χρησιμοποιούσαν αντλία ινσουλίνης ή CGM ή και τα δύο είχαν χαμηλότερα επίπεδα γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης και λιγότερα επεισόδια διαβητικής κετοξέωσης σε σχέση με εκείνα τα οποία χρησιμοποιούσαν σύστημα πολλαπλών ενέσεων
- Η χρήση της αντλίας συσχετιζόταν με μικρότερη συχνότητα σοβαρής υπογλυκαιμίας και η ταυτόχρονη χρήση αντλίας και CGM είχε επιπρόσθετο όφελος
- Άλλες μελέτες έχουν δείξει ότι η αντλία ινσουλίνης συσχετίζεται με χαμηλότερα επίπεδα οποιασδήποτε υπογλυκαιμίας (ήπιας ή σοβαρής)
- Με μικρότερη δόση ημερήσιας ινσουλίνης
- Με μικρότερη διακύμανση γλυκόζης
- Με βελτίωση του ύπνου
- Με μικρότερη δυσλειτουργία αντίληψης σε μεγαλύτερης ηλικίας άτομα
- Με καλύτερη ανάπτυξη
- Με μικρότερη συνολική θνητότητα κατά 27% και μικρότερο καρδιαγγειακό κίνδυνο κατά 45%
- Με μικρότερο κίνδυνο μικροαγγειακών επιπλοκών.
Τα αυτοματοποιημένα συστήματα χορήγησης ινσουλίνης υπερτερούν όλων των υπολοίπων συστημάτων ινσουλινοθεραπείας ως προς τη βελτίωση του γλυκαιμικού ελέγχου, την αύξηση του χρόνου εντός στόχου, τη μείωση του χρόνου σε υπογλυκαιμία και υπεργλυκαιμία και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής. Σύμφωνα με τις συστάσεις των διεθνών οργανισμών η θεραπεία με τα αυτοματοποιημένα συστήματα χορήγησης ινσουλίνης συστήνονται νωρίς στην αντιμετώπιση του διαβήτη, ακόμα και στην πρωτοδιάγνωση ανάλογα με τις ανάγκες και τις προτιμήσεις του ατόμου.
Οι αντλίες επόμενης γενιάς θα επιτρέπουν εξατομικευμένη θεραπεία και θα έχουν τη δυνατότητα να προσφέρουν διαχείριση εξ ολοκλήρου από το κινητό τηλέφωνο, θα έχουν μικρότερο μέγεθος και δε θα έχουν οθόνη. Η εξέλιξη της αντλίας MiniMed™ 780G θα είναι 7ήμερη αντλία χωρίς οθόνη και θα συνοδεύεται από 7ήμερο καθετήρα. Κάποιες αντλίες θα έχουν τη δυνατότητα ενεργοποίησης εντολών με τη φωνή. Στόχος είναι η ελαχιστοποίηση του μεγέθους της αντλίας ώστε να προσφέρει μεγαλύτερη διακριτικότητα.
Αυτοματοποιημένα συστήματα συνεχούς έγχυσης ινσουλίνης
Για πολλά χρόνια το όνειρο των επιστημόνων ήταν η δημιουργία του κλειστού κυκλώματος. Τι είναι το κλειστό κύκλωμα; Το κλειστό κύκλωμα είναι ένα σύστημα που αποτελείται από τρία στοιχεία: την αντλία, τον αισθητήρα και τον αλγόριθμο. Πιο συγκεκριμένα, στο σύστημα αυτό η πληροφορία από τη συνεχή καταγραφή της γλυκόζης (CGM) οδηγείται σε ένα μαθηματικό μοντέλο, τον αλγόριθμο, ο οποίος είναι στο κινητό τηλέφωνο ή στην αντλία ινσουλίνης και επιτρέπει τον υπολογισμό της δόσης της ινσουλίνης. Η πληροφορία επιστρέφει στην αντλία ινσουλίνης και δίνει την εντολή για χορήγηση της δόσης της ινσουλίνης χωρίς την παραμικρή μεσολάβηση του ατόμου με διαβήτη. Το παραπάνω σύστημα είναι το πλήρως κλειστό σύστημα. Όταν στο εν λόγω αυτοματοποιημένο σύστημα μεσολαβεί το άτομο με διαβήτη εισάγοντας την πληροφορία του αριθμού των υδατανθράκων ή της άσκησης, το σύστημα ονομάζεται υβριδικό κλειστό κύκλωμα. Υπάρχουν 7 υβριδικά αυτοματοποιημένα συστήματα που έχουν λάβει έγκριση για κυκλοφορία στην ΕΕ και στις ΗΠΑ. Τo σύστημα της Medtronic με την αντλία ΜiniMed™ 780 G και τον αισθητήρα Guardian 3 ή 4 έχει εγκριθεί για ηλικίες 7 ετών και άνω και για ελάχιστη ημερήσια δόση ινσουλίνης 8 μονάδες, έχει λάβει έγκριση στις ΗΠΑ και στις χώρες της ΕΕ. Η αρχή λειτουργίας του βασίζεται στη χορήγηση ινσουλίνης, όταν αυξάνεται η τιμή του σακχάρου και στη μείωση έως τη διακοπή της χορήγησης, εάν προβλέπεται επικείμενη υπογλυκαιμία. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε αυτόματη και μη αυτόματη λειτουργία. Δέχεται στόχους ρύθμισης 100 mg/dL, 110 mg/dL και 120 mg/dL. Όταν δεν επιτυγχάνεται ο στόχος ρύθμισης, ενεργοποιούνται oι αυτόματες διορθώσεις >120 mg/dL. Είναι το μοναδικό υβριδικό προηγμένο σύστημα που έχει λάβει έγκριση και αποζημιώνεται στη χώρα μας. Η αντλία 780G θα συνεργάζεται στο άμεσο μέλλον με τον αισθητήρα επόμενης γενιάς της ίδιας εταιρείας (Simplera). Στόχος είναι η διαχείριση του συστήματος στο μέλλον να γίνεται από το κινητό τηλέφωνο. Το σύστημα της CamAPS FX (συνεργάζεται με τις αντλίες Dana i και Dana RS, την αντλία της Υpsomed και τους
αισθητήρες Dexcom 6 και FreeStyle Libre 3) έχει έγκριση μόνο σε κάποιες χώρες στην ΕΕ για άτομα ηλικίας ενός έτους και μεγαλύτερα καθώς και για εγκύους. Eίναι το μόνο αυτοματοποιημένο σύστημα που έχει εγκριθεί για εγκύους. Μπορεί να λάβει πολλαπλούς στόχους σε διάφορα χρονικά διαστήματα. Το σύστημα της Control IQ με την αντλία Τandem slim: X2 και τον αισθητήρα Dexcom 6 έχει έγκριση για ηλικίες 6 ετών και μεγαλύτερες, για ολική ημερήσια δόση ινσουλίνης από 10-100 μονάδες και για βάρος σώματος 25-140 kg και έχει εγκριθεί σε χώρες της ΕΕ και στις ΗΠΑ. Το σύστημα της Insulet με την αντλία επαφής Omnipod 5 και τον αισθητήρα Dexcom 6 έχει λάβει έγκριση σε χώρες της ΕΕ για ηλικίες 2 ετών και άνω και στις ΗΠΑ για ηλικίες 6 ετών και άνω. Δέχεται στόχους ρύθμισης 110-150 mg/ dL, οι οποίοι μπορούν να τεθούν σε διαφορετικές χρονικές περιόδους της ημέρας. Η διαχείριση του συστήματος γίνεται μέσω μιας εφαρμογής στον ελεγκτή -ο οποίος χορηγείται από τον πάροχο- ή σε συμβατό προσωπικό έξυπνο τηλέφωνο. Η εφαρμογή χρησιμοποιείται πρωτίστως για την ενεργοποίηση του Pod (αντλία επαφής), την ενεργοποίηση της αυτόματης λειτουργίας, τη χορήγηση δόσεων, την αλλαγή των στόχων γλυκόζης και την ενεργοποίηση άλλων χαρακτηριστικών στοιχείων. To σύστημα της Diabeloop Generation 1 (DBLG1) συνεργάζεται με την αντλία Kaliedo και τον αισθητήρα
Dexcom 6 και έχει λάβει έγκριση σε κάποιες χώρες της ΕΕ για ηλικίες 18 ετών και άνω. Επίσης, τo σύστημα της Diabeloop for Highly Unstable Type 1 Diabetes (DBLHU) έχει λάβει έγκριση για τη σήμανση CE στις χώρες της ΕΕ για τον ιδιαίτερα ασταθή σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 (ΣΔτ1). Το σύστημα της Τidepool το οποίο έλαβε πρόσφατα έγκριση από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA), στις ΗΠΑ λειτουργεί στο πλαίσιο των open apps. Έχει έγκριση για ηλικίες 6 ετών και μεγαλύτερες. Δεν έχει ακόμη βρει τον εμπορικό δρόμο. Το σύστημα της ΒetaBionics iLet Bionic Pancreas σε συνεργασία με τον αισθητήρα Dexcom 6 έλαβε και αυτό πρόσφατα έγκριση στις ΗΠΑ από τον FDA. Η ομάδα των ερευνητών ξεκίνησε με το δυορμονικό κλειστό κύκλωμα με ινσουλίνη και γλυκαγόνη, αλλά εκείνο που εγκρίθηκε στις ΗΠΑ είναι μονορμονικό με το σκέλος της ινσουλίνης. Έχει έγκριση για άτομα ηλικίας 6 ετών και μεγαλύτερα. Αρχίζει μόνο με το βάρος του σώματος. Οι μελέτες, είτε τυχαιοποιημένες με μάρτυρες είτε από δεδομένα του πραγματικού κόσμου, έχουν δείξει ότι όλα τα αυτοματοποιημένα υβριδικά συστήματα:
- Βελτιώνουν σημαντικά τον χρόνο εντός στόχου κατά 9-16%. Η βελτίωση του χρόνου εντός στόχου είναι ένα σημαντικό εύρημα, δεδομένου ότι για κάθε 10% απόλυτη διαφορά στον χρόνο εντός στόχου, υπάρχει αλλαγή κατά 0,8% στη γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη. Για τον λόγο αυτόν υποστηρίζεται ότι η αυτοματοποιημένη χορήγηση ινσουλίνης (AID) επιτυγχάνει καλύτερο χρόνο εντός στόχου από οποιαδήποτε άλλη τεχνολογία (δεδομένα από μετα-ανάλυση, n=1.043). Επίσης, όπως είναι φανερό από δεδομένα του πραγματικού χρόνου η AID υπερέχει
έναντι οποιασδήποτε άλλης ινσουλινοθεραπείας με CGM. Επιπλέον, τα υβριδικά συστήματα:
- Μειώνουν τον χρόνο πάνω από τον στόχο
- Βελτιώνουν τη γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη κατά 0,3-0,5%
- Μειώνουν τον χρόνο σε υπογλυκαιμία
- Βελτιώνουν την ποιότητα ζωής. Σύμφωνα με τις συστάσεις των διεθνών οργανισμών συστήνεται η θεραπεία με αντλία ή με αυτοματοποιημένα συστήματα χορήγησης ινσουλίνης νωρίς στην αντιμετώπιση του διαβήτη, ακόμη και στην πρωτοδιάγνωση ανάλογα με τις ανάγκες και τις προτιμήσεις του ατόμου με διαβήτη ή του φροντιστή.
Τι προβλέπεται στο μέλλον για το πλήρως κλειστό σύστημα;
Διάφορες ερευνητικές ομάδες έχουν κάνει σημαντικές προσπάθειες για να κλείσουν το σύστημα πλήρως χωρίς τη μεσολάβηση του ατόμου με διαβήτη και χωρίς την ανάγκη δήλωσης των υδατανθράκων των γευμάτων. Μια τέτοια προσπάθεια ανακοινώθηκε πρόσφατα από την ομάδα του καθηγητή Hovorka από το Cambridge με το σύστημα CamAPS HX με προηγμένη προσαρμοστικότητα, ταχεία εκμάθηση, υψηλή ανταποκρισιμότητα και με απόδοση της ινσουλίνης κατά 100% από τον αλγόριθμο. Το σύστημα δοκιμάστηκε σε 26 ενήλικες με ΣΔτ1 για δύο περιόδους 8 εβδομάδων. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, το πλήρως κλειστό κύκλωμα ήταν ασφαλές και αύξησε τον χρόνο εντός στόχου σε 50% έναντι 36% του συστήματος με χρήση αντλίας υποβοηθούμενης από συνεχή καταγραφή, αποτέλεσμα το οποίο θα μπορούσε να ερμηνευτεί έως 3,2 ώρες της ημέρας επιπρόσθετο χρόνο εντός στόχου. Επίσης, η γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη ήταν σημαντικά χαμηλότερη (8,2% έναντι 8,8%) στην ομάδα ελέγχου. Ανάλογα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν από την ίδια ερευνητική ομάδα για 26 άτομα με ΣΔτ2 για παρόμοια χρονική περίοδο. Στην προκειμένη περίοδο το όφελος ήταν 8 επιπρόσθετες ώρες ημερησίως με επίπεδα σακχάρου εντός στόχου. Μια άλλη ερευνητική ομάδα είναι εκείνη του Πανεπιστημίου της Virginia του καθηγητή Kovatchev, ο οποίος βελτίωσε τον αλγόριθμο με τη χρήση νευρωνικών δικτύων. Τα πρώτα αποτελέσματα σε 6 ενήλικες με ΣΔτ1 που έμειναν 5 ημέρες σε ξενοδοχείο και στη συνέχεια μία εβδομάδα κατ’ οίκον με παρακολούθηση εκ του μακρόθεν έδειξαν ποσοστό χρόνου εντός στόχου 72% με το πλήρως κλειστό κύκλωμα έναντι 68% εκείνου της ομάδας των ατόμων με αντλία υποβοηθούμενη από συνεχή καταγραφή ή με υβριδικό κλειστό κύκλωμα. Ο καθηγητής Μartin De Blok από την Αυστραλία έδειξε επίσης πολύ καλά αποτελέσματα με τη χρήση αντλίας ινσουλίνης Omni Pod 5, με αύξηση του χρόνου εντός στόχου σε 57,5% με το αυτοματοποιημένο σύστημα χωρίς γευματικές δόσεις έναντι 37,4% της περιόδου πριν από την ένταξη στη μελέτη σε 12 άτομα με ΣΔτ1, που έμειναν στο ξενοδοχείο για 48 ώρες και στη συνέχεια στο σπίτι για 3 εβδομάδες με γευματικές δόσεις και 3 εβδομάδες χωρίς γευματικές δόσεις. Επίσης, έχει δοκιμαστεί τo δυορμονικό κλειστό σύστημα με ινσουλίνη και γλυκαγόνη σε 23 ενήλικες με ΣΔτ1 χωρίς γευματικές δόσεις σε σύγκριση με το ανοικτό σύστημα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι το κλειστό δυορμονικό κύκλωμα προσφέρει καλύτερο γλυκαιμικό έλεγχο χωρίς ανακοίνωση γευμάτων ή άσκησης και είναι ασφαλές σε ενήλικες με ΣΔτ1.
Tι λύσεις προτείνονται για τη βελτίωση της απόδοσης του πλήρως κλειστού κυκλώματος; Τα προβλήματα, τα οποία εμφανίζει το πλήρως κλειστό κύκλωμα χωρίς γευματικές δόσεις είναι η πρώιμη μεταγευματική υπεργλυκαιμία, η καθυστερημένη μεταγευματική υπογλυκαιμία και η διαχείριση της άσκησης. Με τα αποτελέσματα που υπάρχουν μέχρι σήμερα από τις μελέτες στο πλήρως κλειστό κύκλωμα θα πρέπει να ζυγίσουμε αφενός τον μειωμένο χρόνο εντός στόχου και αφετέρου τη μείωση του καθημερινού φορτίου στη ζωή του ατόμου με διαβήτη και την ευκολία εφαρμογής του συγκεκριμένου συστήματος χωρίς ιδιαίτερη εκπαίδευση. Ως προς τον χρόνο εντός στόχου θα ήταν επιθυμητό να μπορούσαμε να επιτύχουμε χρόνο εντός στόχου 100%. Το σχέδιο αυτό είναι ωστόσο πολύ φιλόδοξο και πολύ δύσκολο να επιτευχθεί μέχρι σήμερα με τα υπάρχοντα συστήματα συνεχούς παρακολούθησης και συνεχούς χορήγησης ινσουλίνης. Για τη βελτίωση της απόδοσης του κλειστού κυκλώματος και κυρίως της μεταγευματικής υπεργλυκαιμίας προτείνεται αναμονή για ταχύτερες ινσουλίνες, βελτίωση του αλγόριθμου και συγχορήγηση με φάρμακα που χορηγούνται
στον ΣΔτ2. Ως προς τις ταχύτερες ινσουλίνες, από πρόσφατη μελέτη που ανακοινώθηκε στο τελευταίο συνέδριο της τεχνολογίας (ΑΤΤD 2024) προτείνεται η χορήγηση εισπνεόμενης ινσουλίνης (Αfrezza) σε άτομα τα οποία χρησιμοποιούν αντλία ή υβριδικό κλειστό κύκλωμα αντί της γευματικής δόσης της χρησιμοποιούμενης ινσουλίνης στην αντλία ή το υβριδικό κλειστό κύκλωμα για τη βελτίωση της μεταγευματικής υπεργλυκαιμίας. Το Afrezza αρχίζει να δρα σε 10 min και εξαφανίζεται η δράση του μετά από 90 min. Τα επίπεδα του μεταγευματικού σακχάρου είναι χαμηλότερα με τη χρήση του Afrezza σε σχέση με την ταχείας δράσης ινσουλίνη. Το Αfrezza έχει εγκριθεί και κυκλοφορεί στις ΗΠΑ. Ως προς το θέμα της συγχορήγησης φαρμάκων για τη βελτίωση της μεταγευματικής υπεργλυκαιμίας έχει δοκιμαστεί συγχορήγηση ινσουλίνης ταχείας δράσης και πραμλιντίδης σε τεχνητό πάγκρεας. Η πραμλιντίδη είναι ένα ανάλογο αμυλίνης, το οποίο έχει έγκριση και κυκλοφορεί στις ΗΠΑ σε ενέσιμη μορφή. Οι μελέτες έχουν δείξει σημαντική
αύξηση του χρόνου εντός στόχου κατά τη διάρκεια της ημέρας με τον συνδυασμό ινσουλίνης-πραμλιντίδης, με περισσότερες ωστόσο ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως γαστρεντερικές διαταραχές. Θετικά αποτελέσματα στη μείωση του μεταγευματικού σακχάρου έχουν αναφερθεί με τη χορήγηση ενός άλλου φαρμάκου που χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση των ατόμων με ΣΔτ2, της λιραγλουτίδης (αναστολέας GLP-1). Επίσης, σε μια μελέτη 8 εβδομάδων σε 35 άτομα που χρησιμοποιούσαν αυτοματοποιημένο κλειστό κύκλωμα, το οποίο κυκλοφορεί στο εμπόριο, η χορήγηση 5 mg ημερησίως εμπαγλιφλοζίνης (SGLT-2 αναστολέας) βοήθησε στη σημαντική μείωση των τιμών σακχάρου αίματος κατά τη διάρκεια της ημέρας, χωρίς ταυτόχρονη αύξηση του κινδύνου της υπογλυκαιμίας και χωρίς σημαντικό πρόβλημα ευγλυκαιμικής κετοξέωσης. H εμπαγλιφλοζίνη δοκιμάστηκε με επιτυχία σε άλλη μια μελέτη, σε δόσεις
των 2,5 mg και 5 mg, στην οποία το φάρμακο αύξησε τον χρόνο εντός στόχου κατά 11-13 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με τους μάρτυρες. Ωστόσο, ο αριθμός των ατόμων που συμμετείχαν στις εν λόγω μελέτες ήταν μικρός και απαιτείται περαιτέρω έρευνα για να εκτιμηθεί κατά πόσο τα παραπάνω φάρμακα μπορούν να συγχορηγούνται στα αυτοματοποιημένα συστήματα χορήγησης ινσουλίνης με ασφάλεια. Η αναφορά στις παραπάνω μελέτες επισημαίνει τις προσπάθειες των επιστημόνων να βελτιώσουν την απόδοση αυτών των συστημάτων. Tα άρθρα για τα νέα στην τεχνολογία του σακχαρώδους διαβήτη βασίστηκαν στην ομιλία της κυρίας Βαζαίου στο 22ο Ετήσιο Συνέδριο της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας αναφορικά με τα νεότερα δεδομένα στον χώρο της τεχνολογίας και στα τελευταία αποτελέσματα μελετών όσον αφορά στον τομέα αυτόν που παρουσιάστηκαν στο συνέδριο της τεχνολογίας του ΑΤΤD 2024.
Βιβλιογραφία
1. American Diabetes Association Professional Practice Committee. 5. Facilitating positive health behaviors and well-being to improve health outcomes: Standards of care in diabetes -2024. Diabetes Care 2024, 47(Suppl 1): S77-S110.
2. Pease A, Lo C, Earnest A, Kiriakova V, Liew D, Zoungas S. Time in range for multiple technologies in type 1 diabetes: A systematic review and network meta-analysis. Diabetes Care 2020, 43:1967-1975.
3. Battelino T, Alexander CM, Amiel SA, Arreaza-Rubin G, Beck RW, Bergenstal RM et al. Continuous glucose monitoring and metrics for clinical trials: An international consensus statement. Lancet Diabetes Endocrinol 2023, 11:42-57.
4. Phillip M, Nimri R, Bergenstal RM, Barnard-Kelly K, Danne T, Hovorka R et al. Consensus recommendations for the use of automated insulin delivery technologies in clinical practice. Endocr Rev 2023, 44:254-280.
5. Nimri R, Phillip M, Clements MA, Kovatchev B. Closed-loop control, artificial intelligence-based decision-support systems, and data science. Diabetes Technol Ther 2024, 26(Suppl 1): S68-S89.

