Απαντάμε στις ερωτήσεις σας για την παχυσαρκία
Ανδριανή Βαζαίου, MD, PhD
Παιδίατρος-Διαβητολόγος
Διευθύντρια, Υπεύθυνη Διαβητολογικού Κέντρου
Α΄ Παιδιατρική Κλινική, Νοσοκομείο Παίδων «Π&Α Κυριακού»
Τι σημαίνει να είσαι υπέρβαρος ή παχύσαρκος;
Οι επαγγελματίες υγείας χρησιμοποιούν τον δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ), που συσχετίζει το βάρος με το ύψος, για να καθορίσουν αν ένα άτομο είναι υπέρβαρο ή παχύσαρκο. Οι τύποι υπολογισμού του ΔΜΣ είναι διαθέσιμοι στο διαδίκτυο και είναι καλό ο καθένας να γνωρίζει τον ΔΜΣ του και την κατηγορία στην οποία ανήκει. Ο ιατρός σας μπορεί να σας βοηθήσει στον υπολογισμό.
- ΔΜΣ 25-30 kg/m²: υπέρβαρο άτομο
- ΔΜΣ 30-40 kg/m²: παχυσαρκία
- ΔΜΣ ≥40 kg/m²: σοβαρή παχυσαρκία
Για τα παιδιά υπάρχουν ειδικά διαγράμματα ΔΜΣ που καθορίζουν τον βαθμό παχυσαρκίας ανάλογα με το φύλο και την ηλικία. Ο παιδίατρός σας θα σας βοηθήσει να προσδιορίσετε την κατηγορία.
Η κατηγορία του ΔΜΣ μάς βοηθά να εκτιμήσουμε τον κίνδυνο για διάφορα προβλήματα υγείας. Αν παλεύετε με το βάρος σας, ένα πρόγραμμα υγιεινής διατροφής και φυσικής δραστηριότητας μπορεί να σας βοηθήσει να χάσετε βάρος ή να το διατηρήσετε. Αν η αλλαγή του τρόπου ζωής δεν είναι αποτελεσματική, ο ιατρός σας μπορεί να συνταγογραφήσει φάρμακα ως μέρος του προγράμματος ελέγχου του βάρους.
Πώς λειτουργεί η φαρμακευτική αγωγή;
Τα φάρμακα για το υπερβάλλον βάρος και την παχυσαρκία δρουν με διάφορους και σύνθετους μηχανισμούς. Για παράδειγμα, κάποια δρουν στον εγκέφαλο και σας κάνουν να αισθάνεστε λιγότερη πείνα ή να χορταίνετε ευκολότερα. Άλλα μειώνουν την απορρόφηση του λίπους από το έντερο. Περισσότερες πληροφορίες για τον τρόπο δράσης των φαρμάκων θα βρείτε στο άρθρο για τη φαρμακευτική αντιμετώπιση της παχυσαρκίας του προηγούμενου τεύχους.
Ποιος θα ωφεληθεί από τη φαρμακευτική αγωγή;
Η φαρμακευτική αγωγή για την παχυσαρκία προορίζεται κυρίως για άτομα που έχουν προβλήματα υγείας σχετιζόμενα με την παχυσαρκία ή το υπερβάλλον βάρος. Συζητήστε με τον ιατρό σας αν μπορείτε να ωφεληθείτε. Η φαρμακευτική αγωγή ενδείκνυται για:
- Ενήλικες με ΔΜΣ ≥30 kg/m²
- Ενήλικες με ΔΜΣ ≥27 kg/m² που έχουν ταυτόχρονα προβλήματα υγείας σχετιζόμενα με το βάρος, όπως υψηλή αρτηριακή πίεση ή σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 (ΣΔτ2)
Η φαρμακευτική αγωγή δεν απευθύνεται σε κάθε άτομο με αυξημένο ΔΜΣ. Πολλά άτομα με παχυσαρκία μπορούν να χάσουν βάρος αλλάζοντας τον τρόπο ζωής τους ή ακολουθώντας ένα πρόγραμμα που τροποποιεί τη συμπεριφορά και βελτιώνει τις συνήθειες διατροφής και άσκησης. Ένα τέτοιο πρόγραμμα μπορεί επίσης να βοηθήσει στον εντοπισμό των αιτιών που οδήγησαν στην αύξηση του βάρους, όπως ο ελλιπής ύπνος ή η χρήση του φαγητού ως διέξοδος στο στρες.
Μπορούν τα παιδιά και οι έφηβοι να λάβουν φαρμακευτική αγωγή για την παχυσαρκία;
Στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής (ΗΠΑ) τα περισσότερα φάρμακα για την παχυσαρκία έχουν εγκριθεί για ενήλικες. Για παιδιά και εφήβους έχουν εγκριθεί:
- Η ορλιστάτη (Xenical) για εφήβους ≥12 ετών
- Η λιραγλουτίδη (Saxenda) για εφήβους ≥12 ετών
- Η φεντερμίνη, για σύντομο χρονικό διάστημα, για εφήβους ≥16 ετών
- Ο συνδυασμός φεντερμίνης/τοπιραμάτης για εφήβους ≥12 ετών
- Η σετμελανοτίδη για παιδιά ≥6 ετών με σπάνιες γενετικές αιτίες παχυσαρκίας
Στην Ελλάδα:
- Η λιραγλουτίδη (Saxenda) έχει εγκριθεί στη δόση των 3,0 mg υποδορίως καθημερινά για εφήβους ≥12 ετών με παχυσαρκία και βάρος >60 kg, αλλά δεν αποζημιώνεται από τα ταμεία. Το ίδιο φάρμακο, με την εμπορική ονομασία Victoza, έχει εγκριθεί και αποζημιώνεται σε χαμηλότερη δόση (έως 1,8 mg) για εφήβους ≥10 ετών για τη θεραπεία του ΣΔτ2.
- Η εβδομαδιαία σεμαγλουτίδη (Ozempic) έχει εγκριθεί και αποζημιώνεται για τη θεραπεία του ΣΔτ2 σε ενήλικες (όχι σε παιδιά), σε δόση έως 1 mg. Δεν αποζημιώνεται για την παχυσαρκία. Η εβδομαδιαία σεμαγλουτίδη στη δόση των 2,4 mg (Wegovy®) εγκρίθηκε στις ΗΠΑ για εφήβους ≥12 ετών με παχυσαρκία (ΔΜΣ ≥95η εκατοστιαία θέση για την ηλικία και το φύλο), καθώς και για ενήλικες με ΔΜΣ ≥30 kg/m² ή με ΔΜΣ ≥27 kg/m² και προβλήματα υγείας λόγω του βάρους, για την απώλεια και τη διατήρηση της απώλειας βάρους.
- Κυκλοφορεί επίσης ένα ακόμη ανάλογο GLP-1, η εβδομαδιαία ντουλαγλουτίδη (Trulicity), σε δόσεις 0,75 mg και 1,5 mg. Η θεραπεία ξεκινά με 0,75 mg και η αύξηση της δόσης γίνεται ανάλογα με τις παρενέργειες, την αποτελεσματικότητα και την κρίση του ιατρού. Έχει έγκριση για ενήλικες (>18 ετών) με ΣΔτ2.
Στους εφήβους, η φαρμακευτική αγωγή για την παχυσαρκία συνιστάται όταν υπάρχουν συννοσηρότητες, όπως ΣΔτ2, υπέρταση ή υπνική άπνοια, και εφόσον η αλλαγή του τρόπου ζωής, της διατροφής και της άσκησης δεν έχει φέρει το αναμενόμενο αποτέλεσμα μετά από 6 μήνες.
Η φαρμακευτική αγωγή δεν είναι πανάκεια. Πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο όταν υπάρχει ένδειξη και μετά από ιατρική σύσταση, γιατί τα φάρμακα μπορεί να έχουν ανεπιθύμητες ενέργειες.
Μπορεί η φαρμακευτική αγωγή να υποκαταστήσει την άσκηση και την υγιεινή διατροφή;
Όχι. Τα φάρμακα δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη φυσική δραστηριότητα και τις υγιεινές διατροφικές συνήθειες. Οι μελέτες έχουν δείξει ότι μια εντατική προσπάθεια αλλαγής του τρόπου ζωής είναι εξίσου αποτελεσματική με τη φαρμακευτική αγωγή. Η φαρμακευτική αγωγή λειτουργεί καλύτερα όταν συνδυάζεται με πρόγραμμα αλλαγής τρόπου ζωής, γιατί μειώνει την όρεξη και διευκολύνει την προσπάθεια. Συζητήστε με τον ιατρό σας ποιο φάρμακο και ποιο πρόγραμμα ελέγχου βάρους είναι το καλύτερο για εσάς.
Ποια είναι τα πλεονεκτήματα της φαρμακευτικής αγωγής;
Όταν η φαρμακευτική αγωγή συνδυάζεται με αλλαγή του τρόπου ζωής, σωστή διατροφή και φυσική δραστηριότητα, ο έλεγχος της απώλειας ή της διατήρησης του βάρους μπορεί να είναι αποτελεσματικότερος. Κατά μέσο όρο, μετά από ένα έτος, όσοι λαμβάνουν φαρμακευτική αγωγή ως μέρος ενός προγράμματος απώλειας βάρους χάνουν 3-12% ή και περισσότερο του αρχικού τους βάρους επιπλέον, σε σύγκριση με όσους ακολουθούν μόνο αλλαγή τρόπου ζωής.
Ακόμη και μια απώλεια 5-10% του αρχικού βάρους μπορεί να βελτιώσει τα επίπεδα σακχάρου, την αρτηριακή πίεση και τα τριγλυκερίδια, και πιθανόν να βοηθήσει σε άλλα προβλήματα υγείας, όπως στις αρθρώσεις ή στην υπνική άπνοια. Η μεγαλύτερη απώλεια βάρους παρατηρείται τους πρώτους 6 μήνες μετά την έναρξη της θεραπείας.
Ποια είναι τα μειονεκτήματα της φαρμακευτικής αγωγής;
Η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να συνοδεύεται από ανεπιθύμητες ενέργειες. Οι ειδικοί ανησυχούν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις οι παρενέργειες ενδέχεται να υπερβαίνουν τα οφέλη. Γι’ αυτό ένα φάρμακο για την απώλεια βάρους δεν πρέπει ποτέ να λαμβάνεται μόνο για λόγους εμφάνισης. Στο παρελθόν κάποια φάρμακα παρουσίασαν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες και αποσύρθηκαν από την αγορά. Οι περισσότερες παρενέργειες είναι ήπιες και συχνά υποχωρούν με τη συνέχιση της θεραπείας. Σοβαρές παρενέργειες εμφανίζονται σπάνια.
Συμβουλές για τη λήψη της φαρμακευτικής αγωγής
- Αγοράζετε τα φάρμακα που σας συνέστησε ο ιατρός σας από εγκεκριμένα φαρμακεία και όχι από το διαδίκτυο.
- Ενημερώστε τον ιατρό σας για κάθε άλλη φαρμακευτική αγωγή που λαμβάνετε, ώστε να ληφθούν υπόψη πιθανές αλληλεπιδράσεις. Μπορεί να χρειαστεί και λήψη βιταμινών, ιδίως αν το φάρμακο εμποδίζει την απορρόφησή τους.
- Τα φάρμακα για την απώλεια βάρους δεν πρέπει να λαμβάνονται στην εγκυμοσύνη. Αν σκοπεύετε να μείνετε έγκυος, συζητήστε το με τον ιατρό σας.
- Τα ανάλογα GLP-1 δεν έχουν εγκριθεί για νέους με παχυσαρκία και σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 (ΣΔτ1).
Για πόσο καιρό λαμβάνεται η φαρμακευτική αγωγή;
Η διάρκεια εξαρτάται από την αποτελεσματικότητα του φαρμάκου και από την εμφάνιση ή όχι σοβαρών ανεπιθύμητων ενεργειών. Αν μετά από 12 εβδομάδες στη μέγιστη δόση η απώλεια βάρους δεν ξεπερνά το 4% (για παιδιά) έως 5% (για ενήλικες), το φάρμακο ίσως πρέπει να διακοπεί ή να αντικατασταθεί από άλλο. Επίσης, ορισμένα άτομα με παχυσαρκία λαμβάνουν άλλα φάρμακα, όπως αντικαταθλιπτικά, που μπορεί να δυσκολεύουν την απώλεια βάρους.
Αν το φάρμακο είναι αποτελεσματικό και δεν προκαλεί ανεπιθύμητες ενέργειες, ίσως χρειαστεί να συνεχιστεί για μεγάλο διάστημα, με απόφαση του θεράποντος ιατρού. Αν το φάρμακο χορηγείται για τη θεραπεία του ΣΔτ2, μπορεί να συνεχιστεί ακόμη και χωρίς σημαντική απώλεια βάρους, λόγω των ευεργετικών του επιδράσεων στα μεταγευματικά σάκχαρα.
Θα ξαναπάρω το βάρος αν σταματήσω τη φαρμακευτική αγωγή;
Είναι πιθανόν να ανακτήσετε το βάρος που χάσατε μετά τη διακοπή της θεραπείας. Το πόσο θα εξαρτηθεί από τις διατροφικές σας συνήθειες και τη φυσική σας δραστηριότητα. Η συνέχιση της υγιεινής διατροφής και της άσκησης θα βοηθήσει να αποφύγετε την επανάκτηση του βάρους ή τουλάχιστον να πάρετε λιγότερα κιλά.
Για τη διατήρηση του βάρους συνιστώνται τουλάχιστον 150 λεπτά αερόβιας άσκησης μέτριας έντασης την εβδομάδα (π.χ. 30 λεπτά, 5 φορές την εβδομάδα) και ασκήσεις ενδυνάμωσης δύο ημέρες την εβδομάδα. Για απώλεια βάρους, η σύσταση είναι μία ώρα άσκησης 5 φορές την εβδομάδα (300 λεπτά εβδομαδιαίως).
Κρατήστε
Η φαρμακευτική αγωγή για την παχυσαρκία προορίζεται κυρίως για άτομα με προβλήματα υγείας σχετιζόμενα με το βάρος, όταν η αλλαγή του τρόπου ζωής σε συνδυασμό με ισορροπημένη διατροφή και άσκηση δεν έχει φέρει το επιθυμητό αποτέλεσμα.
