Νέες Ευρωπαϊκές Διατροφικές Οδηγίες για τον Διαβήτη (DNSG): Τι Αλλάζει

Οι νέες ευρωπαϊκές οδηγίες διατροφής για τον διαβήτη: Όχι στους αυστηρούς περιορισμούς, ναι στην εξατομίκευση και τις φυσικές τροφές!

favicon writer
Από
Χάρης Δημοσθενόπουλος
MMedSci, PhD Κλινικός Διαιτολόγος-Βιολόγος Scientific Secretary of Diabetes Nutrition Study Group (DNSG)
diatrofi
Highlights
  • Δεν υπάρχει μία «μαγική» δίαιτα: Οι νέες οδηγίες (DNSG) τονίζουν ότι δεν υπάρχει ένα μόνο ιδανικό πρότυπο. Η Μεσογειακή δίαιτα, η Σκανδιναβική (Nordic) και οι χορτοφαγικές διατροφές είναι όλες αποτελεσματικές.
  • Έμφαση στις φυσικές, ανεπεξέργαστες τροφές: Συνιστάται η κατανάλωση δημητριακών ολικής άλεσης, λαχανικών, ολόκληρων φρούτων, οσπρίων, ξηρών καρπών και ελαιολάδου, ενώ πρέπει να ελαχιστοποιούνται το κόκκινο/επεξεργασμένο κρέας, το αλάτι και τα ζαχαρούχα ποτά.
  • Περισσότερες φυτικές ίνες, όχι στις κετογονικές: Συστήνεται αυξημένη πρόσληψη φυτικών ινών (τουλάχιστον 35 γραμμάρια την ημέρα). Παρότι η γενική μείωση υδατανθράκων βοηθά, οι πολύ αυστηρές κετογονικές δίαιτες (
  • Στόχος η απώλεια βάρους και η ύφεση: Η απώλεια βάρους σε άτομα με υπερβάλλον βάρος μπορεί να οδηγήσει ακόμα και σε πλήρη ύφεση (υποστροφή) του Διαβήτη Τύπου 2, επιτρέποντας τη διατήρηση της γλυκοζυλιωμένης (HbA1c) κάτω από 6,5% χωρίς φάρμακα.
  • Νέοι κανόνες για το αλκοόλ και τις πρωτεΐνες: Δεν συνιστάται πλέον καμία «ασφαλής» ποσότητα αλκοόλ. Παράλληλα, αυξάνεται η συνιστώμενη πρόσληψη πρωτεΐνης για άτομα άνω των 65 ετών για την πρόληψη της απώλειας μυϊκής μάζας.
Elodi

Oι νέες ευρωπαϊκές διαιτολογικές κατευθυντήριες οδηγίες από το Diabetes & Nutrition Study Group (DNSG)

Δρ Χάρης Δημοσθενόπουλος
Διδάκτορας Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ, Κλινικός Διαιτολόγος -
Προϊστάμενος Διαιτολογικού Τμήματος, ΓΝΑ «Λαϊκό»

προηγούμενη χρονιά δημοσιεύτηκαν οι νέες ευρωπαϊκές διαιτολογικές κατευθυντήριες οδηγίες από την ομάδα εργασίας για τη διατροφή και τον διαβήτη (DNSG) στο περιοδικό “Diabetologia” με τον τίτλο “Εvidence-based European recommendations for the dietary management of diabetes”. Το DNSG αποτελεί μια ομάδα επιστημόνων από τον ευρύτερο χώρο της Διαιτολογίας και της Ιατρικής που ασχολείται με την έρευνα αναφορικά με θέματα διατροφής και διαβήτη. Η διαχείριση του διαβήτη στηρίζεται σε αποτελεσματικές συμβουλές βασισμένες σε στοιχεία που ενημερώνουν και εξουσιοδοτούν τα άτομα να διαχειρίζονται την υγεία τους. Εκτός από άλλους ακρογωνιαίους λίθους της διαχείρισης του διαβήτη, οι διατροφικές συμβουλές έχουν τη δυνατότητα να βελτιώσουν τα γλυκαιμικά επίπεδα, να μειώσουν τον κίνδυνο επιπλοκών του διαβήτη και να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής που σχετίζεται με την υγεία. Μετά από πολλά χρόνια, και συγκεκριμένα μετά τις προηγούμενες συστάσεις του 2004, οι νέες οδηγίες παρέχουν στους επαγγελματίες υγείας, αλλά και στα άτομα με διαβήτη κατευθυντήριες γραμμές βασισμένες σε πρόσφατα επιστημονικά στοιχεία για τη σωστή διατροφή και τη διαχείριση του διαβήτη, την πρόληψη και την ύφεση του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 (ΣΔτ2). Τα ευρήματα μάς δείχνουν ότι μια σειρά τροφών και διατροφικών προτύπων είναι κατάλληλα για τη διαχείριση του διαβήτη, με τις βασικές συστάσεις για τα άτομα με διαβήτη να είναι σε μεγάλο βαθμό παρόμοιες με εκείνες του γενικού πληθυσμού. Σημαντικά μηνύματα που δόθηκαν μέσα από τις οδηγίες αυτές είναι η κατανάλωση ελάχιστα επεξεργασμένων φυτικών τροφών, όπως δημητριακά ολικής άλεσης, λαχανικά, φρούτα ολόκληρα, όσπρια, ξηροί καρποί, σπόροι και μη υδρογονωμένα μη τροπικά φυτικά έλαια, (π. χ. το ελαιόλαδο), ελαχιστοποιώντας παράλληλα την κατανάλωση κόκκινου και επεξεργασμένου κρέατος, (π. χ αλαντικά), νατρίου-αλατιού, ζαχαρούχων ποτών, (π. χ χυμοί τύπου νέκταρ, αναψυκτικά με ζάχαρη), και επεξεργασμένων δημητριακών, (π. χ λευκό ψωμί, κρουασάν κλπ). Οι καλά σχεδιασμένες διατροφικές συστάσεις και η διατροφική θεραπεία είναι απαραίτητες για τη βελτίωση τόσο του προσδόκιμου ζωής όσο και της ποιότητας ζωής. Ωστόσο, η πλημμύρα των διαθέσιμων διατροφικών πληροφοριών είναι ποικίλης ποιότητας, δημιουργεί διαμάχες σχετικά με τις καλύτερες προσεγγίσεις και είναι πιθανόν να μπερδέψει τόσο τα άτομα με διαβήτη όσο και τους επαγγελματίες υγείας. Γνωρίζουμε πλέον ότι δεν υπάρχει μια ιδανική δίαιτα ή ένα μόνο διατροφικό πρότυπο για τον διαβήτη. Υπάρχουν λοιπόν αρκετά διατροφικά πρότυπα και προσεγγίσεις βασισμένες στα τρόφιμα που στοχεύουν στην απώλεια βάρους, όταν αυτή είναι επιθυμητή, αλλά έχουν επίσης συσχετιστεί με μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης και καλύτερη γλυκαιμική ρύθμιση του ΣΔτ2. Τα εν λόγω πρότυπα περιλαμβάνουν το μεσογειακό, τη δίαιτα Nordic, (δηλαδή δίαιτα πλούσια σε ω3 λιπαρά οξέα από λιπαρά ψάρια όπως σολωμό, κόκκινα φρούτα όπως μούρα και μύρτιλα και δημητριακά ολικής άλεσης πχ πολύσπορο ψωμί), που ακολουθείται κυρίως στις σκανδιναβικές χώρες και τα χορτοφαγικά διατροφικά πρότυπα, δηλαδή διαιτολόγιο πλούσιο σε φρούτα και λαχανικά.

figure 1

Οι οδηγίες επισημαίνουν ότι για να επιτύχουμε μια καλύτερη ρύθμιση του διαβήτη (κυρίως του τύπου 2) απαιτείται ο συνδυασμός τριών ή περισσότερων συμπεριφορικών παραγόντων τρόπου ζωής χαμηλού κινδύνου που σχετίζονται με την υγεία. Οι παράγοντες αυτοί περιλαμβάνουν τη διατήρηση ενός υγιούς σωματικού βάρους, την τακτική σωματική δραστηριότητα, την αποχή ή τη διακοπή του καπνίσματος και την κατανάλωση οινοπνεύματος. Η κατανάλωση του οινοπνεύματος πρέπει να κυμαίνεται από μηδενική έως περιορισμένη. Δεν συνιστάται πλέον η κατανάλωση του οινοπνεύματος σε οπιοδήποτε επίπεδο. Ο συγκεκριμένος συνδυασμός έχει συσχετιστεί με σχεδόν 80% μείωση του κινδύνου για ΣΔτ2.

Σωματικό βάρος

Άτομα με διαβήτη και με υπερβάλλον βάρος ή με παχυσαρκία θα πρέπει να υποστηρίζονται διαιτολογικά από διαιτολόγους με εξειδίκευση και εμπειρία στον διαβήτη, με προγράμματα και θεραπείες διατροφής που στοχεύουν στην επίτευξη και στη διατήρηση μακροχρόνια της απώλειας βάρους. Προτείνεται πλέον μια ποικιλία τύπων δίαιτας για την απώλεια βάρους, με διαφορετικές αναλογίες μακροθρεπτικών συστατικών. Ανάμεσα στις διατροφικές προσεγγίσεις που προτείνονται είναι και τα προγράμματα υποκατάστασης γευμάτων με προϊόντα «φόρμουλας» χαμηλής ενέργειας τα οποία μπορεί να χρησιμοποιηθούν, είτε προσωρινά για την απώλεια βάρους ως «ολική αντικατάσταση γευμάτων» (αντικαθιστώντας όλα τα γεύματα) είτε αντικαθιστώντας 1–2 γεύματα/ ημέρα. Αν και τα διαιτολόγια μειωμένων υδατανθράκων είναι ιδιαίτερα δημοφιλή, την ίδια στιγμή δεν συνιστώνται οι κετογονικές δίαιτες πολύ χαμηλών υδατανθράκων για την επιθυμητή απώλεια βάρους. Σύμφωνα με στοιχεία από μεγάλες μελέτες, όπως η μελέτη Direct, η απώλεια βάρους αποσκοπεί και στην επίτευξη της υποστροφής ή της ύφεσης του ΣΔτ2 (HbA1c <6,5%, χωρίς φάρμακα για τη μείωση της γλυκόζης) σε άτομα με υπερβάλλον βάρος ή παχυσαρκία.

Υδατάνθρακες

Ένα ευρύ φάσμα πρόσληψης υδατανθράκων είναι πλέον αποδεκτό αφού δεν υπάρχει μια ιδανική αναλογία ως προς τα μακροθρεπτικά συστατικά. Οι οδηγίες προτείνουν μια γενικά μειωμένη πρόσληψή τους, αλλά οι πολύ χαμηλές προσλήψεις υδατανθράκων, όπως με κετογονικές δίαιτες, δεν συνιστώνται. Με τον όρο κετογονική δίαιτα εννοούνται διαιτολόγια με πάρα πολύ περιορισμένη περιεκτικότητα σε υδατάνθρακες (λιγότερο από 20 γραμμάρια ημερησίως). Τα τρόφιμα που είναι φυσικά πλούσια σε διαιτητικές ίνες, (π. χ δημητριακά ολικής, όσπρια), θα πρέπει να ενθαρρύνονται και η πρόσληψη διαιτητικών ινών πρέπει να είναι τουλάχιστον 35 g την ημέρα (4 g ανά 1.000 θερμιδικής πρόσληψης). Την προσότητα αυτή μπορούμε να την προσλάβουμε μέσω διατροφής με ελάχιστα επεξεργασμένα δημητριακά όπως ψωμί ολικής άλεσης, καστανό ρύζι, πίτουρο βρώμης, λαχανικά, όσπρια, σπόρους (λιναρόσπορο, σπόρους τσία), ξηρούς καρπούς και ολόκληρα φρούτα αντί χυμών. Την ίδια στιγμή επισημαίνεται ότι ειδικά εμπλουτισμένες σε φυτικές ίνες τροφές και συμπληρώματα φυτικών ινών των παραπάνω παραγόντων θα πρέπει να λαμβάνονται, όταν δεν είναι δυνατή η επαρκής πρόσληψη ινών μόνο από τη συνήθη διατροφή. Οι προσλήψεις ελεύθερων ή απλών σακχάρων π. χ ζάχαρη, θα πρέπει να είναι λιγότερο από 10% της συνολικής ενεργειακής πρόσληψης, ενώ την ίδια στιγμή μπορούν να χρησιμοποιηθούν με ασφάλεια τα μη θερμιδογόνα γλυκαντικά (NNS) μέσα από την αντικατάσταση των σακχάρων σε τρόφιμα και ποτά. Τέλος, επισημαίνεται ότι η καταμέτρηση των υδατανθράκων είναι η πλέον χρήσιμη προσέγγιση για τον προσδιορισμό της δόσης ινσουλίνης κατά το γεύμα.

Λιπαρά

Τα διαιτητικά λιπαρά θα πρέπει να προέρχονται κυρίως από φυτικές τροφές, (π. χ ελαιόλαδο, αβοκάντο), με υψηλή περιεκτικότητα τόσο σε μονοακόρεστα όσο και σε πολυακόρεστα λιπαρά, όπως πχ λιπαρά που βρίσκονται σε ξηρούς καρπούς, σπόρους και τα λιπαρά ψάρια. Την ίδια στιγμή η πρόσληψη κορεσμένων και trans λιπαρών θα πρέπει να είναι <10% και <1% της συνολικής ενέργειας, αντίστοιχα. Οι συστάσεις επισημαίνουν ότι όταν μειώνονται τα κορεσμένα λίπη, η αντικατάσταση θα πρέπει να είναι κυρίως με πολυακόρεστα λίπη φυτικής προέλευσης, που περιέχουν τόσο ω-6 όσο και ω-3 λιπαρά οξέα, και μονοακόρεστα λίπη, όπως αυτά που βρίσκονται σε ξηρούς καρπούς, σπόρους και μη υδρογονωμένα μη τροπικά φυτικά έλαια όπως π. χ το ελαιόλαδο.

Πρωτεΐνες

Για άτομα με σταθερό βάρος, κανονικό βάρος και με διαβήτη μια πρόσληψη πρωτεΐνης στα επίπεδα του 10-20% της συνολικής ενέργειας αποτελεί υγιεινή σύσταση για άτομα <65 ετών με φυσιολογική νεφρική λειτουργία. Υψηλότερες προσλήψεις (15–20% της συνολικής ενέργειας) συνιστώνται για άτομα με ΣΔ ηλικίας 65 ετών και άνω, λόγω του μεγαλύτερου κινδύνου εμφάνισης μυϊκού καταβολισμού και σαρκοπενίας. Για άτομα με ΣΔτ2 με υπερβάλλον βάρος ή με παχυσαρκία και με φυσιολογική νεφρική λειτουργία μια υψηλότερη πρόσληψη πρωτεΐνης της τάξης του 23–32% μπορεί να αποτελέσει σύσταση βραχυπρόθεσμα (έως 12 μήνες) στο πλαίσιο μιας δίαιτας αδυνατίσματος, πάντα όμως κάτω από διαιτολογική και ιατρική επίβλεψη.

Η διατροφή του διαβήτη τύπου 2 είναι μια υγιεινή διατροφή, χωρίς όμως πολλούς περιορισμούς και κανόνες. Είναι σημαντικό να εξατομικεύονται οι διαιτητικές οδηγίες για το κάθε άτομο με διαβήτη ξεχωριστά.

Αν και η απόλαυση μιας ποικιλίας θρεπτικών τροφών ενθαρρύνεται, υπάρχουν βασικά τρόφιμα που προτείνεται να είναι συστατικά στα βασικά γεύματα και στα snacks. Τέτοια τρόφιμα είναι τα ελάχιστα επεξεργασμένα δημητριακά ολικής άλεσης και τα ολικής άλεσης δημητριακά που συνιστώνται για τη βελτίωση του ελέγχου της γλυκόζης στο αίμα, των παραγόντων του καρδιαγγειακού κινδύνου και του σωματικού βάρους, τα λαχανικά και τα φρούτα, τα όσπρια, καθώς και οι ξηροί καρποί και σπόροι.

figure 2

Βιβλιογραφία

1. Diabetes and Nutrition Study Group (DNSG) of the European
association for the Study of Diabetes (EaSD). Evidence-based
European recommendations for the dietary management of
diabetes. Diabetologia 2023, 66:965-985

Elodi
Κοινοποιήστε αυτό το Άρθρο
MMedSci, PhD Κλινικός Διαιτολόγος-Βιολόγος Scientific Secretary of Diabetes Nutrition Study Group (DNSG)
Δεν υπάρχουν Σχόλια