Τα Οφέλη της Άσκησης στον Διαβήτη: Αερόβια, Αντιστάσεις και Ισορροπία

Η άσκηση συνιστά κομβικό σημείο των θεραπειών που αφορούν στη διαμόρφωση της καθημερινότητας του ατόμου με διαβήτη ανεξαρτήτως τύπου. Ο όρος «φυσική δραστηριότητα» περιλαμβάνει όλες τις κινήσεις του σώματος που αυξάνουν τη χρήση της ενέργειας, ενώ άσκηση είναι η προγραμματισμένη και δομημένη φυσική δραστηριότητα. Η συχνή άσκηση είναι ένας ισχυρός άμεσος αλλά και μακροχρόνιος ρυθμιστής της ινσουλινικής ευαισθησίας και του μεταβολισμού. Δραστηριότητες όπως το βάδισμα, το ποδήλατο, το τρέξιμο και η κολύμβηση στηρίζονται στη χρήση των αερόβιων μεταβολικών συστημάτων και κατατάσσονται στην ευρεία κατηγορία της αερόβιας άσκησης. Αντίστοιχα, δραστηριότητες άρσης βαρών (είτε με μηχανήματα, είτε του ίδιου του βάρους του σώματος, είτε ελαστικών ιμάντων) στηρίζονται στη χρήση των αναερόβιων μεταβολικών συστημάτων και κατατάσσονται στην ευρεία κατηγορία της άσκησης αντιστάσεων. Υπάρχουν και ειδικότερες μορφές άσκησης, όπως οι ασκήσεις ευλυγισίας, οι ασκήσεις ισορροπίας κ.ά. 

Ειδικότερα, η αερόβιος άσκηση βελτιώνει τον μεταβολισμό (αυξάνει τον αριθμό των μιτοχονδρίων και τη συγκέντρωση των οξειδωτικών ενζύμων), την ευαισθησία των ιστών στην ινσουλίνη, την ευενδοτότητα και την αντιδραστικότητα των αιμοφόρων αγγείων, την πνευμονική λειτουργία, την ανοσιακή απάντηση και την καρδιακή παροχή, ακόμη και από την παιδική ηλικία. Αερόβιος άσκηση μέτριας έως υψηλής έντασης έχει συσχετιστεί με σημαντικά χαμηλότερη καρδιαγγειακή και συνολική θνητότητα από σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 (ΣΔτ) και τύπου 2 (ΣΔτ2). 

Αντίστοιχα, τα οφέλη της άσκησης αντιστάσεων περιλαμβάνουν βελτίωση στη μυϊκή μάζα, στη σύσταση του σώματος, στη δύναμη, στη λειτουργικότητα, στην ψυχική υγεία, στην οστική πυκνότητα, στην ευαισθησία στην ινσουλίνη, στην αρτηριακή πίεση, στο λιπιδαιμικό προφίλ, και στην εν γένει καρδιαγγειακή υγεία, μέσω ενδοκρινικών μηχανισμών. Αυτό είναι ιδιαίτερης σημασίας, αφού ο ΣΔ είναι ένας ανεξάρτητος παράγοντας ελαττωμένης μυϊκής ισχύος και ταχύτερης απώλειας μυϊκής μάζας και λειτουργικότητας. Όσον αφορά στις ασκήσεις ευλυγισίας και ισορροπίας είναι επίσης σημαντικές, ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους ασθενείς με διαβήτη. Αυτό συμβαίνει γιατί με την αύξηση της ηλικίας του ατόμου παρατηρείται περιορισμός του εύρους των κινήσεων των αρθρώσεων, μια διαδικασία που συμβαίνει γρηγορότερα σε συνθήκες υπεργλυκαιμίας. Έτσι, υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι οι διατάσεις βελτιώνουν το εύρος των κινήσεων των αρθρώσεων και την ευλυγισία αλλά δεν επηρεάζουν τον γλυκαιμικό έλεγχο σε άτομα με διαβήτη. Αντίστοιχα έχει φανεί ότι η προπόνηση ισορροπίας μπορεί να περιορίσει τον κίνδυνο πτώσεων, βελτιώνοντας την ισορροπία κατά τη βάδιση, ακόμη και εάν υπάρχει περιφερική νευροπάθεια. Αυτές οι ασκήσεις μπορεί να γίνουν και σε ομάδες και ενδέχεται να περιορίσουν τις πτώσεις. 

Οι συστάσεις φυσικής δραστηριότητας (αλλά και οι απαιτούμενες προφυλάξεις) διαφέρουν ανάλογα με τον τύπο του ΣΔ. Η συχνή άσκηση είναι ιδιαίτερα επωφελής για την υγεία, την ευεξία και τη μακροζωία ατόμων με ΣΔτ1, ενώ συχνά άτομα με ΣΔτ1 προπονούνται ακόμη και σε βαθμό πρωταθλητισμού. Η συχνή άσκηση μεταξύ άλλων ελαττώνει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο, ενώ βελτιώνει τη μυϊκή ισχύ και την ευαισθησία στην ινσουλίνη. Ειδικότερα, η αερόβιος άσκηση στον ΣΔτ1 αυξάνει την καρδιοαναπνευστική λειτουργικότητα, ελαττώνει την ινσουλινική αντίσταση, βελτιώνει το λιπιδαιμικό προφίλ και περιορίζει την επιβάρυνση του ενδοθηλίου των αγγείων. Εναλλακτικά, η διαλειμματική υψηλής έντασης άσκηση (highintensity interval training, HIIT) έχει φανεί ότι οδηγεί σε ταχεία ανάπτυξη της οξειδωτικής ικανότητας του σκελετικού μυός, βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη και μπορεί να γίνει χωρίς μεγάλη διαταραχή του γλυκαιμικού ελέγχου στον ΣΔτ1. Όσον αφορά στην άσκηση αντιστάσεων φαίνεται ότι περιορίζει τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας κατά την άσκηση, ενώ είναι υπό διερεύνηση το κατά πόσο επηρεάζει τον γλυκαιμικό έλεγχο. 

Πρέπει να σημειωθεί ότι όταν σε ένα δομημένο πρόγραμμα άσκησης η άσκηση αντιστάσεων προηγείται της αερόβιας άσκησης υπάρχουν λιγότερα επεισόδια υπογλυκαιμίας κατά την άσκηση. Στον ΣΔτ2 η άσκηση βελτιώνει τον γλυκαιμικό έλεγχο, ελαττώνει τον καρδιαγγειακό κίνδυνο, συμβάλλει στην απώλεια βάρους και βελτιώνει την ποιότητα ζωής. Επιπλέον, η τακτική άσκηση μπορεί να εμποδίσει ή να καθυστερήσει την ανάπτυξη ΣΔτ2. Σε άτομα με εγκατεστημένο ΣΔτ2 η τακτική προπόνηση βελτιώνει τις συγκεντρώσεις της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης, των τριγλυκεριδίων, της αρτηριακής πίεσης και της ινσουλινικής αντίστασης. Εναλλακτικά, και στον ΣΔτ2 η διαλειμματική υψηλής έντασης άσκηση προάγει την ταχεία ανάπτυξη της οξειδωτικής ικανότητας του σκελετικού μυός, βελτιώνει την ευαισθησία στην ινσουλίνη και τον γλυκαιμικό έλεγχο. Τα οφέλη της άσκησης αντιστάσεων στα άτομα με ΣΔτ2 περιλαμβάνουν βελτίωση του γλυκαιμικού ελέγχου, της ινσουλινικής αντίστασης, ελάττωση της λιπώδους μάζας, της αρτηριακής πίεσης, της μυϊκής ισχύος, και της άλιπου μάζας. 

Υπάρχουν λιγότερα στοιχεία για τα οφέλη εναλλακτικών μορφών προπόνησης, όπως η γιόγκα και το τάι-τσι. Εντούτοις φαίνεται από τα έως τώρα δημοσιευμένα δεδομένα ότι είναι δυνατόν να βελτιώσουν τον έλεγχο της γλυκαιμίας, τις συγκεντρώσεις λιπιδίων και τη σύσταση του σώματος στον ΣΔτ2. Επιγραμματικά, η σύσταση για άσκηση είναι ισχυρή και προέρχεται από την παρατήρηση ότι η αυξημένη φυσική δραστηριότητα οδηγεί σε πρόληψη του διαβήτη αλλά και σε ελάττωση τον επιπλοκών του ΣΔ όταν αυτός δεν μπορεί να προληφθεί. 

Η φυσική δραστηριότητα και οι συστάσεις άσκησης πρέπει να είναι διαμορφωμένες ώστε να ταιριάζουν με τις ειδικές ανάγκες του κάθε ατόμου, προκειμένου το άτομο να τις υιοθετήσει στην καθημερινότητά του και να έχουν τα μέγιστα δυνατά οφέλη. Είναι φανερό ότι οι εξατομικευμένες προκλήσεις του γλυκαιμικού ελέγχου διαφέρουν με τον τύπο του διαβήτη, την καθημερινή φυσική δραστηριότητα και τις επιπλοκές που σχετίζονται με τον διαβήτη. Οι μεταβολές που συμβαίνουν στον ανθρώπινο οργανισμό ανάλογα με τον τύπο της άσκησης, τη φυσική κατάσταση και την παρουσία νόσου στο άτομο είναι σημαντικές και αυτό έχει οδηγήσει επιστήμονες όπως ιατρούς (όλων των ειδικοτήτων και εξειδικεύσεων), διατροφολόγους, ειδικούς φυσικής αγωγής και εργοφυσιολόγους να ασχοληθούν με τη μελέτη διαφορετικών προγραμμάτων και συνδυασμούς προγραμμάτων άσκησης, με απώτερο στόχο η εξατομικευμένη συμβουλή να εισχωρήσει στην καθημερινή κλινική πρακτική («συνταγογράφηση» της άσκησης).