Η αποφρακτική υπνική άπνοια στα άτομα με παχυσαρκία και η φαρμακευτική αντιμετώπιση αυτής με την τιρζεπατίδη
Στο πρόσφατο Συνέδριο της Αμερικανικής Διαβητολογικής Εταιρείας ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα της μελέτης SURMOUNT-OSA, η οποία διερεύνησε τον ρόλο της τιρζεπατίδης στην αντιμετώπιση της αποφρακτικής υπνικής άπνοιας (OSA) που οφείλεται στην παχυσαρκία.
Τι είναι η τιρζεπατίδη;
Η τιρζεπατίδη είναι ένα νέο φάρμακο για την αντιμετώπιση του σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2 (ΣΔτ2) και της παχυσαρκίας το οποίο εγκρίθηκε πρόσφατα από τον Οργανισμό Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής (ΗΠΑ). Είναι ένας διπλός αγωνιστής των υποδοχέων του γλυκοζοεξαρτώμενου ινσουλινότροπου πολυπεπτιδίου (Gastric Inhibitory Polypeptide, GIP) και του γλυκαγονόμορφου πεπτιδίου 1 (Glucagon Like Peptide-1, GLP1). Τα δύο αυτά πεπτίδια ανήκουν στην κατηγορία των ινκρετινών.
Πώς βοηθά η τιρζεπατίδη στην απώλεια βάρους;
Oι δύο αγωνιστές των υποδοχέων του GLP-1 (GLP-1RA) και του GIP (GIP-RA) δρουν συνεργικά μεταξύ τους, ιδίως σε παχύσαρκα άτομα με ΣΔτ2. Ο GLP-1 μεταξύ άλλων διεγείρει την έκκριση της ινσουλίνης από τα β-κύτταρα του παγκρέατος με μικρό κίνδυνο υπογλυκαιμίας και μειώνει την έκκριση της γλυκαγόνης από τα α-κύτταρα του παγκρέατος. Ο ρόλος του στην απώλεια σωματικού βάρους οφείλεται στην κατασταλτική του δράση στα κέντρα της όρεξης του κεντρικού νευρικού συστήματος με αποτέλεσμα ανορεξία, ναυτία και μείωση της πρόσληψης θερμίδων. Αλλά και ο GIP-RA μειώνει την πρόσληψη τροφής, προκαλεί ναυτία και ευνοεί την απώλεια βάρους. Ο συνδυασμός των δύο αυτών αγωνιστών υπό τη μορφή της τιρζεπατίδης προκαλεί μεγαλύτερη απώλεια βάρους απ’ ό,τι η χρήση του καθενός χωριστά.
Τι είναι η αποφρακτική υπνική άπνοια;
Στην παρούσα μελέτη SURMOUNT OSA διερευνήθηκε ο ρόλος της τιρζεπατίδης στην αντιμετώπιση της αποφρακτικής υπνικής άπνοιας. Η αποφρακτική υπνική άπνοια είναι μια διαταραχή και οφείλεται στη μερική ή στην πλήρη σύμπτωση των τοιχωμάτων του ανώτερου αεραγωγού κατά τη διάρκεια του ύπνου. Υπολογίζεται ότι προσβάλλει περίπου 80 εκατομμύρια ενήλικες στις ΗΠΑ. Η αποφρακτική υπνική άπνοια έχει δυσμενείς επιπτώσεις στην οξυγόνωση των ιστών, την καρδιακή λειτουργία και την ποιότητα του ύπνου. Τα συμπτώματα της αποφρακτικής υπνικής άπνοιας περιλαμβάνουν ροχαλητό, υπνηλία, χρόνια κόπωση, νυκτερινή ενούρηση, κεφαλαλγίες και διαταραχές στη μνήμη και στην προσοχή. Η παχυσαρκία είναι από τους σημαντικούς προδιαθεσικούς παράγοντες για την αποφρακτική υπνική άπνοια, καθόσον τα άτομα με παχυσαρκία είναι περισσότερο ευάλωτα. Η αποφρακτική υπνική άπνοια είναι συχνότερη σε άνδρες ηλικίας >50 ετών με παχυσαρκία και σακχαρώδη διαβήτη.
Πώς εκτιμάται η βαρύτητα της αποφρακτικής υπνικής άπνοιας;
O βαθμός βαρύτητας της αποφρακτικής υπνικής άπνοιας εκτιμάται με τον δείκτη άπνοιας/υπόπνοιας ανά ώρα. Θεωρούμε ότι έχουμε ήπια αποφρακτική υπνική άπνοια, εάν ο δείκτης αποτυπώνει 5−15 επεισόδια άπνοιας/υπόπνοιας ανά ώρα, μέτρια εάν δείχνει 15−30 και σοβαρή εάν δείχνει πάνω από από 30.
Πώς αντιμετωπίζεται η αποφρακτική υπνική άπνοια;
Χρησιμοποιείται η μάσκα με θετική πίεση CPAP (continuous positive airway pressure). Τα επιβεβαιωμένα οφέλη είναι τα παρακάτω: To CPAP βοηθά στη βελτίωση της ποιότητας ζωής που σχετίζεται με τον ύπνο, συνδράμει στη μείωση των ατυχημάτων, μειώνει την υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας και ελαττώνει την αρτηριακή πίεση. Άλλα πιθανά δυνητικά οφέλη από την αντιμετώπιση της αποφρακτικής υπνικής άπνοιας είναι η μείωση της θνητότητας, της εξέλιξης σε σακχαρώδη διαβήτη, των διαταραχών της διάθεσης, της χρήσης των υπηρεσιών του συστήματος υγείας, του κινδύνου κολπικής μαρμαρυγής, της άνοιας, της στεφανιαίας νόσου, του κινδύνου εγκεφαλικού επεισοδίου, ενώ μπορεί να ευνοεί την ανάρρωση από εγκεφαλικό επεισόδιο. Όπως έχουν δείξει μελέτες, ο συνδυασμός χρήσης CPAP και αλλαγής του τρόπου ζωής μπορεί να οδηγήσουν σε μεγαλύτερη απώλεια βάρους (-11,5 kg) συγκριτικά με τη χρήση μόνο του CPAP ή της αλλαγής του τρόπου ζωής. Για την αντιμετώπιση της αποφρακτικής υπνικής άπνοιας, ιδίως σε λεπτόσωμα άτομα, έχει χρησιμοποιηθεί ακόμη οδοντική συσκευή ή εμφυτεύσιμος νευροδιεγέρτης του υπογλώσσιου νεύρου.
Τι ποσοστό της αποφρακτικής υπνικής άπνοιας αποδίδεται στην παχυσαρκία;
Το υπερβάλλον βάρος (δείκτης μάζας σώματος [BMI] >25
Η αποφρακτική υπνική άπνοια εμφανίζεται συχνά σε άτομα με παχυσαρκία με ή χωρίς σακχαρώδη διαβήτη. Έχει δυσμενείς επιπτώσεις στην οξυγόνωση των ιστών, στην καρδιακή λειτουργία και στην ποιότητα του ύπνου. Η τιρζεπατίδη, ένα νέο φάρμακο το οποίο χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση του σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2 και της παχυσαρκίας, βελτιώνει σημαντικά την αποφρακτική υπνική άπνοια, καθώς και την ποιότητα του ύπνου στα 2/3 περίπου των ατόμων που την χρησιμοποιούν.
kg/m2) θεωρείται ότι ευθύνεται για το 58% της μέτριας έως σοβαρής αποφρακτικής υπνικής άπνοιας και το 41% της ήπιας σε ενήλικες στις ΗΠΑ. Απώλεια βάρους μεγέθους 10% μπορεί να οδηγήσει σε μείωση κατά 26% του δείκτη άπνοιας/υπόπνοιας. H απώλεια βάρους βοηθά επίσης στη μείωση της καρδιαγγειακής νοσηρότητας και στη βελτίωση της ποιότητας ζωής.
Τι είναι η μελέτη SURMOUNT OSA;
Πρόκειται για δύο μελέτες τυχαιοποιημένες, διπλά-τυφλές, με μάρτυρες και εικονικό φάρμακο στις οποίες χορηγήθηκε τιρζεπατίδη στη μέγιστη ανεκτή δόση των 10 mg ή 15 mg. Στην πρώτη μελέτη δεν χρησιμοποιήθηκε CPAP, ενώ στη δεύτερη χρησιμοποιήθηκε, το οποίο διακοπτόταν 7 ημέρες πριν από την εκτίμηση. Η τιρζεπατίδη αυξήθηκε σταδιακά από 2,5 mg στη μέγιστη αναφερθείσα δόση, περίπου στην 20ή εβδομάδα. Η διάρκεια της μελέτης ήταν 52 εβδομάδες. Και στις δύο ομάδες δόθηκαν οδηγίες για αλλαγή του τρόπου ζωής. Χρησιμοποιήθηκε ο δείκτης άπνοιας/υπόπνοιας για την κατηγοριοποίηση των ασθενών στην αρχή της μελέτης. Τα κριτήρια για συμμετοχή στη μελέτη ήταν ηλικία ≥18 ετών, ΔΜΣ ≥30 kg/m2 και παρουσία μέτριας έως σοβαρής υπνικής άπνοιας (δείκτης άπνοιας/ υπόπνοιας ≥15 επεισόδια/ώρα). Άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 (ΣΔτ1) ή ΣΔτ2 αποκλείονταν από τη συμμετοχή στη μελέτη. Στόχος της μελέτης ήταν να αποδειχθεί κατά πόσο η χορήγηση τιρζεπατίδης στη μέγιστη ανεκτή δόση (10 mg ή 15 mg) μία φορά εβδομαδιαίως υπερτερεί
Το συμπέρασμα της μελέτης ήταν ότι η τιρζεπατίδη βελτίωσε σημαντικά την αποφρακτική υπνική άπνοια, καθώς και την ποιότητα του ύπνου στα 2/3 περίπου των ατόμων με παχυσαρκία και αποφρακτική υπνική άπνοια σε σύγκριση με τους μάρτυρες που έλαβαν εικονικό φάρμακο. Επίσης, βελτίωσε σημαντικά και τους καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου. Είχε καλό προφίλ ασφάλειας. Κύριες ανεπιθύμητες ενέργειες ήταν συμπτώματα από το γαστρεντερικό, όπως με τις περισσότερες ινκρετίνες.
Βιβλιογραφία
1. Malhotra A, Grunstein RR, Fietze I, Weaver TE, Redline S,
Azarbarzin A et al. Tirzepatide for the treatment of obstructive
sleep apnea and obesity. N Engl J Med 2024; doi: 10.1056/
NEJMoa2404881. Online ahead of print.
2. Patil SP, Billings ME, Bourjeily G, Collop NA, Gottlieb DJ,
Johnson KG et al. Long-term health outcomes for patients
with obstructive sleep apnea: Placing the Agency for Healthcare
Research and Quality report in context − a multisociety
commentary. J Clin Sleep Med 2024, 20:135−149
