Πόσο σωστά κάνετε την ένεσή σας; Συστάσεις για την ινσουλινοθεραπεία
Οι βελόνες των 4 mm και 5 mm μπορούν να χρησιμοποιούνται από παιδιά ηλικίας >6 ετών, εφήβους και ενήλικες, παχύσαρκους και μη
- Σε παιδιά ηλικίας <6 ετών οι βελόνες των 4 mm και 5 mm θα πρέπει να χρησιμοποιούνται με πτυχή, ενώ οι βελόνες των 6 mm με πτυχή και γωνία 45 μοιρών
- Η εκπαίδευση στη χορήγηση της ινσουλίνης διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη βελτίωση του γλυκαιμικού ελέγχου και στη μείωση των υπογλυκαιμικών επεισοδίων
- Νέες μέθοδοι χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση της λιποϋπερτροφίας
Ποιο είναι το σωστό μήκος της βελόνας; Αλλάζει η τεχνική ανάλογα με το μήκος;
- Η ένεση θα πρέπει να γίνεται με βελόνα 4 mm ή 5 mm κάθετα προς την επιφάνεια του δέρματος (χωρίς να κάνουμε πτυχή). Αυτό ισχύει για άτομα ηλικίας >6 ετών, ανεξαρτήτως φύλου, εθνότητας ή δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ). Τα μεγέθη αυτά θεωρούνται ασφαλή για παιδιά και ενήλικες.
- Πολλοί νομίζουν ότι επειδή είναι παχύσαρκοι πρέπει να χρησιμοποιούν βελόνες των 6 mm ή/και 8 mm. Αυτό δεν ισχύει. Μπορούν να χρησιμοποιούν βελόνες των 4 mm με κάθετη φορά προς το δέρμα με ασφάλεια.
- Άτομα με τρόμο μπορούν να χρησιμοποιούν πένες με βελόνες μακρύτερες των 4 mm.
Διαφέρει η τεχνική στα πολύ μικρά παιδιά και στα λεπτόσωμα άτομα;
- Στα παιδιά ηλικίας <6 ετών και στα λεπτόσωμα άτομα οι ενέσεις με βελόνες 4 mm ή 5 mm θα πρέπει να γίνονται κάθετα προς την επιφάνεια του δέρματος, αλλά με πτυχή του δέρματος.
- Προσοχή! Εάν χρησιμοποιούνται βελόνες με μήκος 6 mm σε παιδιά ηλικίας ≤6 ετών, η ένεση θα πρέπει να γίνεται με πτυχή του δέρματος αλλά και με γωνία 45 μοιρών για να αποφεύγεται ο κίνδυνος της ενδομυϊκής ένεσης.
- Σε παιδιά ηλικίας >6 ετών ή σε λεπτόσωμα άτομα με ΔΜΣ
19-25 kg/m2, όταν χρησιμοποιούνται πένες με βελόνες 6 mm η ένεση θα πρέπει να γίνεται κάθετα προς την επιφάνεια του δέρματος και με πτυχή αυτού.
Περιεχόμενα
Τι ισχύει για τις σύριγγες;
- Όταν χρησιμοποιούνται σύριγγες, το ασφαλέστερο μέγεθος βελόνας είναι εκείνο των 6 mm. Οι σύριγγες με μέγεθος βελόνας 6 mm μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε παιδιά ηλικίας >6 ετών ή σε λεπτόσωμα άτομα ή σε άτομα με ΔΜΣ 19-25 kg/m2 με κάθετη εισαγωγή και με πτυχή του δέρματος.
- Δε συνιστάται η χρήση συρίγγων με βελόνες 6 mm σε παιδιά ηλικίας <6 ετών ή εξαιρετικά λεπτούς ενήλικες, ακόμη και με πτυχή, γιατί είναι πολύ αυξημένος ο κίνδυνος ενδομυϊκής ένεσης και επομένως ο κίνδυνος υπογλυκαιμίας.
Γιατί δεν πρέπει να γίνεται η ένεση ενδομυϊκά;
- Όταν η ένεση γίνεται ενδομυϊκά αυξάνεται ο κίνδυνος ταχύτερης απορρόφησης της ινσουλίνης και, επομένως, εμφάνισης υπογλυκαιμίας. Ο σωστός τρόπος έγερσης του δέρματος σε πτυχή φαίνεται.
- Στον πίνακα 1 φαίνεται ο κίνδυνος ενδομυϊκής ένεσης
Πίνακας 1. Κίνδυνος ενδομυϊκής ένεσης με διάφορα μήκη βελόνας ανάλογα με την ηλικία, όταν η ένεση γίνεται κάθετα ως προς την επιφάνεια του δέρματος.3
| Μήκος βελόνας | 2-6 ετών (n=248)* | 7-13 ετών (n=392)* | 14-17 ετών (n=168)* |
|---|---|---|---|
| 4 mm | 20,2% | 4,6% | 2,4% |
| 6 mm | 66,5% | 38% | 34,5% |
| 8 mm | 83,9% | 65,3% | 66,1% |
| 12,7 mm | 97,2% | 93,9% | 96,4% |
* Αριθμός μετρήσεων ανάλογα με το μέγεθος της βελόνας. Όταν χρησιμοποιείται βελόνα με μήκος >4 mm αυξάνεται ο κίνδυνος ενδομυϊκής ένεσης, ιδιαίτερα σε παιδιά ηλικίας 2-6 ετών.
Έχει σημασία η επεξεργασία της βελόνας;
- Υπάρχουν βελόνες που είναι πιο λεπτές και έχουν μικρότερη εσωτερική διάμετρο κατά 30%. Οι βελόνες αυτές επιτρέπουν μεγαλύτερη ροή και η εισαγωγή του φαρμάκου στον υποδόριο χώρο γίνεται ευκολότερα και ταχύτερα, ιδίως όταν χρησιμοποιείται μεγάλη δόση ινσουλίνης. Οι βελόνες υψηλής ροής με πολύ λεπτά τοιχώματα μπορούν να χρησιμοποιούνται από όλους τους ασθενείς.
- Οι πιο λεπτές βελόνες διαπερνούν ευκολότερα το δέρμα, μειώνουν τον πόνο, τη δυσφορία του ατόμου με διαβήτη, καθώς και τον κίνδυνο τραυματισμού από την ένεση.
- Οι βελόνες που παρουσιάζουν κοπή με τομές σε πέντε επίπεδα επιτρέπουν καλύτερη διείσδυση της βελόνας, είναι περισσότερο ανεκτές από τα άτομα με διαβήτη και προσφέρουν μεγαλύτερη ανακούφιση σε σχέση με εκείνες οι οποίες έχουν τομές σε τρία επίπεδα.
Γενικότερες συστάσεις για την ινσουλινοθεραπεία
Σε ποιες περιοχές θα πρέπει να αποφεύγεται η χορήγηση της ένεσης;
- Δεν πρέπει να χορηγείται η ένεση σε περιοχές υπερτροφίας, φλεγμονής, οιδήματος, εξέλκωσης, εγκαυμάτων, ουλών ή λοίμωξης (οι εκχυμώσεις, δηλαδή μαυρίλες, δεν έχει επιβεβαιωθεί ότι παρεμβαίνουν στη φαρμακοκινητική της ινσουλίνης).
Πότε θα πρέπει να απολυμαίνεται το δέρμα;
- Εάν το δέρμα μας είναι καθαρό δε χρειάζεται απολύμανση με οινόπνευμα ή οινοπνευματούχα διαλύματα.
- Απολύμανση δέρματος χρειάζεται όταν είμαστε σε χώρους, όπως νοσοκομεία ή ιατρεία.
- Δε θα πρέπει να γίνονται οι ενέσεις πάνω από τα ρούχα.
- Εάν χρησιμοποιηθεί οινόπνευμα για απολύμανση πρέπει να στεγνώσει τελείως, αλλιώς δεν αποστειρώνεται η περιοχή.
Τι θα πρέπει να κάνουμε για να αποφύγουμε τη λανθασμένη χορήγηση της δόσης ινσουλίνης;
- Αποφεύγουμε τη ζωηρή ανάδευση της ινσουλίνης και τη δημιουργία φυσαλίδων. Οι φυσαλίδες πρέπει να αφαιρούνται πριν από τη χορήγηση της ινσουλίνης για την ακρίβεια της δόσης.
- Θα πρέπει να μην πιέζεται το έμβολο πριν από την εισαγωγή της ένεσης στο δέρμα. Να πιέζεται ομοιόμορφα και όχι ετερόπλευρα (το πρόβλημα αυτό το έχουν κυρίως τα ηλικιωμένα άτομα που πιέζουν το έμβολο όχι στο μέσον αλλά στην άκρη).
- Θα πρέπει να δοκιμάζεται πάντα η πένα ώστε να είμαστε σίγουροι ότι λειτουργεί και να πετάγονται 1-2 σταγόνες πριν από τη χρήση.
- Έχει βρεθεί ότι το 76% των ατόμων με διαβήτη ασκεί υπερβολική πίεση στο δέρμα. Ο σωστός τρόπος φαίνεται.
- Η βελόνα παραμένει για 10 sec κάτω από το δέρμα μετά τη χορήγηση της ένεσης (5 sec για μικρότερη δόση). Οι μελέτες έχουν δείξει ότι τα περισσότερα άτομα δυστυχώς βιάζονται και αφαιρούν γρήγορα την πένα ή τη σύριγγα.
- Μετά το τέλος των 10 sec η βελόνα εξέρχεται από το δέρμα με μικρή περιστροφή (σαν να ξεβιδώνουμε μια βίδα).
- Η βελόνα μετά το τέλος της ένεσης δε μένει στην πένα αλλά αφαιρείται αμέσως.
Πώς θα πρέπει να χειριζόμαστε τις χρησιμοποιημένες βελόνες ή σύριγγες;
- Οι βελόνες και οι σύριγγες τοποθετούνται σε ειδικά δοχεία πλαστικά ή από σκληρό χαρτόνι και απορρίπτονται σε χώρους που πετάγονται τα βιολογικά υλικά. Εάν κάτι τέτοιο δεν είναι δυνατόν, τουλάχιστον να τηρείται η τοποθέτησή τους σε δοχεία με σκληρά τοιχώματα για την προστασία των ατόμων που εργάζονται στην αποκομιδή των σκουπιδιών.
Τι θα πρέπει να προσέχουμε για τα σημεία των ενέσεων;
- Θα πρέπει να εναλλάσσονται σχολαστικά τα σημεία των ενέσεων (από περιοχή σε περιοχή). Όταν επιστρέφουμε στην ίδια περιοχή, η ένεση θα πρέπει να γίνεται τουλάχιστον 1 cm μακρύτερα από την τελευταία ένεση στην ίδια περιοχή.
- Έχει βρεθεί σε κάποιες μελέτες ότι η χρήση βελονών διαφορετικού χρώματος (εφόσον κάτι τέτοιο υπάρχει στο εμπόριο) διευκολύνει την εναλλαγή των σημείων των ενέσεων.
- Τα σημεία των ενέσεων θα πρέπει να ελέγχονται σε κάθε ιατρική επίσκεψη.
Πώς μπορούμε να ελέγξουμε την περιοχή με λιποϋπερτροφία;
- Τη λιποϋπερτροφία μπορούμε να την επισημάνουμε με την επισκόπηση, δηλαδή παρατηρώντας την περιοχή αλλά και με την απαλή ψηλάφηση της περιοχής της ένεσης.
- Σε ειδικές περιπτώσεις ή σε ερευνητικές μελέτες, οι λιποϋπερτροφικές περιοχές μπορούν να μελετηθούν με σύγχρονες τεχνικές, όπως το υπερηχογράφημα. Τελευταία, προτείνεται και μια νέα τεχνική, η OCT (οπτική τομογραφία συνοχής). Η μέθοδος αυτή είναι ανώδυνη και πιστεύεται ότι θα δώσει πολλές πληροφορίες στο μέλλον, ιδίως όταν χρησιμοποιούνται καθετήρες συνεχούς έγχυσης ινσουλίνης.
Πόσο σημαντική είναι η σωστή εκπαίδευση όλων αυτών που ασχολούνται με τη χορήγηση της ινσουλίνης;
- Η εκπαίδευση για τη σωστή τεχνική χορήγησης της ινσουλίνης τόσο του ιατρικού/παραϊατρικού προσωπικού όσο και των ίδιων των ατόμων με διαβήτη παίζει πολύ σημαντικό ρόλο και βοηθά στη βελτίωση του γλυκαιμικού ελέγχου, στη μείωση του κινδύνου υπογλυκαιμίας και στη βελτίωση της λιποϋπερτροφίας.
Βιβλιoγραφία
1. Bahendeka S, Kaushik R, Swai AB, Otieno F, Bajaj S, Kalra S
et al. EADSG guidelines: Insulin storage and optimization
injection technique in diabetes management. Diabetes Ther
2019, 10:341-366.
2. Bari B, Corbeil MA, Farooqui H, Menzies S, Pflug B, Smith BK
et al. Insulin injection practices in a population of Canadians
with diabetes: An observational study. Diabetes Ther 2020,
11:2595-2609.
3. Frid AH, Kreugel G, Grassi G, Halimi S, Hicks D, Hirsch LJ et al.
New insulin delivery recommendations. Mayo Clin Proc 2016,
91:1231-1255.
4. Lo Presti D, Ingegnosi C, Strauss K. Skin and subcutaneous
thickness at injecting sites in children with diabetes: Ultrasound
findings and recommendations for giving injection. Pediatr
Diabetes 2012, 13:525-533.
